Maciej Ostrowski

Marcin Wojnar

Szpital Nowowiejski, Warszawa

Szpital Kliniczny Dzieciątka Jezus, Warszawa

Szpital Nowowiejski, Warszawa

Katedra i Klinika Psychiatryczna, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa

Wydział Psychiatrii, Uniwersytet w Michigan, Ann Arbor, MI, Stany Zjednoczone

Streszczenie

Udzielanie pomocy medycznej pacjentowi z ostrymi zaburzeniami psychicznymi w warunkach przedszpitalnych stanowi szczególne wyzwanie w pracy personelu ratunkowego biorącego udział w interwencji. W bezpośrednim kontakcie z pacjentem chorym psychicznie stosowanie standardowych procedur dysponowania zespołu, postępowania na miejscu zdarzenia oraz zasad nawiązywania relacji z pacjentem często zawodzi, ponieważ dotyczą one przede wszystkim pacjentów chorych somatycznie i przeważnie nie uwzględniają odmienności wynikających z zaburzeń psychicznych. Niniejszy cykl artykułów został poświęcony omówieniu odrębności postępowania personelu ratunkowego wobec pacjenta chorego psychicznie w warunkach przedszpitalnych. Dostosowanie standardowych zasad postępowania ratowniczego do potrzeb tej grupy pacjentów, zapoznanie się z odmiennościami ratownictwa psychiatrycznego, a także zapoznanie się z podstawowymi przesłankami podejmowania decyzji wobec pacjentów z zaburzeniami psychicznymi i kierowania do dalszej opieki psychiatrycznej ma na celu zapewnienie optymalizacji opieki nad omawianą grupą pacjentów. Szczególny nacisk autorzy położyli na omówienie zasad zapewnienia szeroko rozumianego bezpieczeństwa w miejscu zdarzenia jako podstawowego warunku powodzenia podejmowanych medycznych czynności ratunkowych.

ratownictwo psychiatryczne, opieka przedszpitalna, środki przymusu bezpośredniego, zaburzenia psychiczne, agresja, pobudzenie psychoruchowe, tendencje samobójcze

BEZPIECZEŃSTWO INTERWENCJI RATUNKOWEJ I ORGANIZACJA MIEJSCA ZDARZENIA

Wezwanie zespołu ratownictwa medycznego do pacjenta z ostrymi zaburzeniami psychicznymi budzi zazwyczaj wiele niecodziennych, intensywnie przeżywanych emocji zarówno u samych pacjentów, u świadków zdarzenia, jak i u personelu ratunkowego. Z jednej strony sam fakt kontaktu z pacjentem pobudzonym, psychotycznym, prezentującym dziwaczne, a często również niebezpieczne zachowania, stanowi szczególne okoliczności udzielania pomocy na etapie przedszpitalnym. Wymaga to od osób z personelu ratunkowego zaangażowania całkiem innych zasobów osobowościowych niż w kontakcie z osobą chorą somatycznie – oprócz otwartości, spostrzegawczości, wnikliwości diagnostycznej potrzebna jest w tym przypadku akceptacja odmiennej jakości kontaktu z osobą chorą psychicznie, umiejętność nawiązania i podtrzymania kontaktu, asertywność i dyrektywność. Wiąże się to również z potrzebą wykazania dużej elastyczności i kreatywności w rozmowie z pacjentem i jego bliskimi, potrzebą umiejętności podążania za tokiem myślenia pacjenta oraz dostosowania przebiegu rozmowy do jego aktualnego stanu psychicznego, który może się szybko zmieniać. Wymagana jest ponadto podstawowa wiedza dotycząca rozpoznawania najczęściej spotykanych chorób psychicznych, umiejętności szacowania ryzyka agresji, oceny ryzyka zachowań samobójczych oraz oceny ostrych objawowych zespołów zaburzeń psychicznych pochodzenia somatycznego. Stanowi to podstawę do przewidywania dalszych możliwych scenariuszy wydarzeń w miejscu wezwania, zapobiegania zachowaniom gwałtownym ze strony pacjenta oraz podejmowania decyzji na miejscu zdarzenia (co może wiązać się z koniecznością działania wbrew woli pacjenta i stosowania środków przymusu bezpośredniego). Z drugiej strony u osób personelu ratunkowego niezajmujących się na co dzień leczeniem osób chorych psychicznie tego typu sytuacja często wywołuje szereg obaw wynikających z konieczności nazywania obserwowanych objawów i opisu stwierdzanych zaburzeń psychicznych.. Na podkreślenie zasługuje także konieczność znajomości podstawowych uregulowań prawnych zawartych w tekście Ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r. Nr 111 poz. 535 z późniejszymi zmianami) oraz w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 28 czerwca2012 r. w sprawie sposobu stosowania i dokumentowania zastosowania przymusu bezpośredniego oraz dokonywania oceny zasadności jego zastosowania (Dz. U. z 2012 r., poz. 740) oraz umiejętności zastosowania tych przepisów w praktyce.

OCENA BEZPIECZEŃSTWA UDZIELANIA POMOCY PACJENTOWI Z OSTRYMI ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI

Na ocenę bezpieczeństwa podczas udzielania pomocy pacjentowi z ostrymi zaburzeniami psychicznymi składa się ocena bezpieczeństwa osób znajdujących się w miejscu zdarzenia oraz ocena bezpieczeństwa własnego osób personelu ratunkowego [1]. Nadrzędną zasadą pracy personelu zaangażowanego w udzielanie pomocy zarówno na miejscu zdarzenia, podczas transportu, jak i w szpitalnym oddziale ratunkowym czy izbie przyjęć szpitala psychiatrycznego, jest dokonanie oceny bezpieczeństwa miejsca zdarzenia i bezpieczeństwa własnego jeszcze przed podejściem do pacjenta z zaburzeniami psychicznymi i przejęciem od zespołu ratownictwa medycznego w warunkach szpitalnej izby przyjęć. W razie podejrzeń co do realnego zagrożenia dla zdrowia i życia ratowników biorących udział w akcji podstawową zasadą jest powstrzymanie się od interwencji do czasu, gdy bezpieczeństwo nie zostanie zapewnione przez odpowiednie służby [2−4], jeśli są wezwane i obecne w miejscu zdarzenia (m. in. funkcjonariusze policji, Państwowej Straży Pożarnej, pracownicy służb gazowniczych, elektrotechnicznych itp.).

OCENA BEZPIECZEŃSTWA MIEJSCA ZDARZENIA

Osoby udzielające pomocy pacjentowi z zaburzeniami psychicznymi muszą zdawać sobie sprawę z możliwości powstania realnego zagrożenia dla zdrowia i życia zarówno samego pacjenta, jak i dla osób z jego otoczenia, a w szczególności dla pracowników służb medycznych. Występowanie takich objawów zaburzeń psychicznych, jak pobudzenie psychoruchowe, agresja słowna lub czynna, dezorganizacja zachowania, utrata kontaktu z otoczeniem i utrata kontroli nad zachowaniem oraz aktywne tendencje samobójcze, niosą za sobą zwiększone ryzyko wystąpienia wyżej wymienionych zagrożeń.

Poza postępowaniem obejmującym standardową ocenę miejsca zdarzenia (i udzielania pomocy) pod kątem bezpieczeństwa własnego ratowników i pozostałych osób znajdujących się w zasięgu oddziaływania potencjalnie agresywnego pacjenta, a także zapewnienia bezpieczeństwa samego pacjenta, należy brać pod uwagę szeroki katalog zagrożeń jakie może spowodować pacjent z ostrymi zaburzeniami psychicznymi, omówionych szczegółowo w dalszej części artykułu.

Jako zasadę należy przyjąć, że już w trakcie dysponowania zespołu ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia do osoby prezentującej ostre zaburzenia psychiczne jedną z krytycznych interwencji jest właściwe zebranie wywiadu przez dyspozytora medycznego. Konieczne jest przeprowadzenie oceny występowania takich zagrożeń ze strony pacjenta, jak posiadanie broni palnej, posiadanie innych potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów (np. materiały wybuchowe, materiały łatwopalne, siekiera, nóż, szydło, tasak, młotek, gaz pieprzowy itp.). Należy również wypytać świadków zdarzenia o obecność innych osób mogących współdziałać z pacjentem, które mogą stanowić potencjalne źródło zagrożenia dla osób udzielających pomocy (np. uczestnicy grupowej libacji wspólnie używający alkoholu czy narkotyków; osoby bliskie pacjentowi „zaindukowane” przejawianymi przez niego takimi objawami, jak: urojeniowe poczucie zagrożenia, wrogość, przeczucie zbliżającej się katastrofy, konieczność czynnej obrony przed osobami obcymi, które im zagrażają itp.). Próba podjęcia możliwie szerokiej oceny sytuacji oraz bezpieczeństwa wysyłanego na miejsce zdarzenia zespołu ratownictwa medycznego, określenia ryzyka wystąpienia i charakteru możliwych zagrożeń powodowanych przez osobę z zaburzeniami psychicznymi, jak również liczby potencjalnych ofiar agresywnego zachowania pacjenta i stanu ich zdrowia (np. ofiary pobicia, postrzału z broni palnej, upadku z wysokości) pozwala na skierowanie ma miejsce zdarzenia odpowiedniej ilości „sił i środków” (m. in. dodatkowych zespołów ratownictwa medycznego, jednostki antyterrorystycznej policji, Państwowej Straży Pożarnej, jednostki saperskiej, jednostek służb chemicznych, służb gazowniczych, elektrotechnicznych, hydraulicznych). Nierzadko zdarza się, że System Państwowe Ratownictwo Medyczne jest powiadamiany przez wyżej wymienione służby, które jako pierwsze są obecne na miejscu zdarzenia pierwotnie uznanego za kryminalne (miejsce przestępstwa – np. zabójstwa, rozboju, pobicia) bądź losowe (np. powódź, pożar). Do dowodzącego akcją ratowniczą (oficera policji lub Państwowej Straży Pożarnej) należy w tych okolicznościach wyznaczenie granicy „strefy bezpiecznej” dla działania pozostałych służb cywilnych, w tym zespołów ratownictwa medycznego (tj. poza strefą linii ostrzału z broni palnej, poza strefą zagrożenia rażenia wybuchem, porażenia prądem elektrycznym, skażenia chemicznego lub poza strefą każdego innego „niebezpiecznego” oddziaływania pacjenta, zwykle w zasięgu odległości rzutu ostrymi lub ciężkimi przedmiotami). Konieczne może być uzyskanie pomocy przy obezwładnieniu agresora z zastosowaniem środków przymusu bezpośredniego. Zachowanie należytej ostrożności jest nieodzownym warunkiem bezpieczeństwa przy wchodzeniu do mieszkania pacjenta lub do innych zamkniętych pomieszczeń, w których przebywa pobudzony pacjent. Przede wszystkim należy zorientować się nie tylko co do możliwości wystąpienia agresji fizycznej ze strony pacjenta lub osób z jego otoczenia, ale również co do występowania innych szeroko rozumianych zagrożeń środowiskowych (np. zalane wodą mieszkanie pacjenta, pożar wywołany przez ognisko rozpalone w mieszkaniu, otwarte w celach samobójczych źródło gazu, zagrożenie wybuchem, uszkodzona przez pacjenta instalacja elektryczna). Ryzyko jest szczególnie wysokie, gdy zachodzi konieczność forsowania ustawionych przez pacjenta barykad lub wyważania drzwi do mieszkania pacjenta. Wejście do tak „zabezpieczonego” pomieszczenia powinno się zawsze odbywać przy pomocy funkcjonariuszy Policji i Straży Pożarnej, którzy posiadają odpowiednie umiejętności, właściwą odzież ochronną oraz dysponują niezbędnym sprzętem. Gdy scenerię zdarzenia stanowi most nad zbiornikiem wodnym, konieczne może okazać się wezwanie do pomocy jednostek Policji rzecznej i ratownictwa wodnego (WOPR).

Aby w sposób bezpieczny dokonać oceny stanu psychicznego oraz somatycznego pobudzonego psychoruchowo pacjenta, należy zapewnić sobie pomoc innych osób (nie wchodzących w skład zespołu ratownictwa medycznego). W razie potrzeby należy wezwać na miejsce zdarzenia odpowiednie służby (funkcjonariuszy policji, Państwowej Straży Pożarnej). W trakcie badania zawsze należy przyjmować takie położenie względem pacjenta,, aby nie tracić nad nim kontroli wzrokowej. Nie wolno dopuszczać, aby pacjent znajdował się za plecami osób personelu ratunkowego lub bez ich kontroli wchodził do pomieszczeń, w których może zamknąć się od środka (typowo – łazienka). Nie wolno pozostawać w pomieszczeniach, które mogą zostać zamknięte z zewnątrz przez pacjenta lub współdziałające z nim osoby. Nie należy pozostawać samemu w obecności pobudzonego psychoruchowo, agresywnego pacjenta lub pacjenta z takimi objawami w wywiadzie. Wstępną ocenę stanu pacjenta należy zawsze przeprowadzać w miejscu umożliwiającym wszystkim członkom zespołu ratownictwa medycznego natychmiastową ewakuację. Nie należy pozostawiać w jego zasięgu potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów, które mogą zostać użyte jako narzędzie aktu agresji.

OCENA BEZPIECZEŃSTWA WŁASNEGO

Na zapewnienie bezpieczeństwa własnego osób personelu ratunkowego udzielających pomocy pacjentowi z ostrymi zaburzeniami psychicznymi składa się używanie standardowych środków ochrony indywidualnej przez zakażeniem patogenami przenoszonymi na drodze bezpośredniego kontaktu z krwią i innymi płynami ustrojowymi pacjenta (rękawiczki jednorazowe oraz ubranie ochronne). Należy również zadbać o zabezpieczenie przed zakażeniem drogą kropelkową (maski twarzowe, okulary typu gogle) powstającym w wyniku oplucia przez pacjenta lub narażenia na kontakt z aerozolem powstającym ze śliny pacjenta, gdy mówi podniesionym głosem lub krzyczy (szczególnie, jeżeli jest widoczne źródło krwawienia w obrębie jamy ustnej lub twarzy pacjenta).

Kolejną istotną zasadą zachowania się osób personelu ratunkowego przed przystąpieniem do interwencji jest zdjęcie z szyi wszelkich przedmiotów mogących posłużyć pacjentowi do podjęcia próby duszenia, np. fonendoskopu, „smyczy” z kluczami, zawieszek z identyfikatorem, biżuterii itp. Ta sama zasada dotyczy postepowania z potencjalnie niebezpiecznymi przedmiotami pozostającymi na szyi pacjenta (np. biżuteria, sznurki, krawaty, „smycze”, różaniec, słuchawki od telefonu komórkowego, materiał opatrunkowy [bandaże]).

Specjalnych środków ostrożności wymaga podawanie pobudzonemu psychoruchowo i agresywnemu pacjentowi leków w postaci iniekcji domięśniowych lub dożylnych. W przypadku, gdy pacjent stawia czynny opór, iniekcję wykonuje jedna z osób uczestniczących w akcji ratunkowej, pozostałe osoby personelu ratunkowego wraz z funkcjonariuszami wezwanymi do pomocy przytrzymują pacjenta w pozycji leżącej z użyciem doraźnego unieruchomienia (przytrzymania) za każdą z kończyn. Jednocześnie należy zabezpieczyć głowę pacjenta przed możliwością uderzania

medl-1

o podłoże oraz przed próbą ugryzienia przytrzymujących osób.. Gdy pacjent krzyczy bądź pluje, właściwe jest osłanianie jego ust materiałem barierowym (np. folia) przez osobę asystującą. Poza stosowaniem indywidualnych środków ochrony osobistej należy dodatkowo zadbać o bezpieczeństwo pozostałych członków zespołu ratownictwa medycznego. Wykonywanie omawianych procedur z użyciem przymusu bezpośredniego ma zazwyczaj bardzo dynamiczny, dramatyczny charakter ze względu na szarpanie się i próby oswobodzenia się pacjenta. Trzeba zatem zwrócić uwagę, aby nie dokonać przypadkowego skaleczenia igłą iniekcyjną członka zespołu ratownictwa medycznego biorącego udział w unieruchamianiu pobudzonego pacjenta. Ponadto wymagane jest natychmiastowe wycofanie się osoby wykonującej iniekcję na bezpieczną odległość. Obowiązkowe jest stosowanie tzw. igieł bezpiecznych z możliwością trwałego zabezpieczenia ostrza igły po zabiegu w celu minimalizacji ryzyka przypadkowego skaleczenia osoby wykonującej zabieg bądź osób asystujących.. Pacjenta można zwolnić z doraźnego unieruchomienia dopiero wtedy, gdy osoba wykonująca iniekcję trwale zabezpieczy, bądź umieści w pojemniku na ostre odpady igłę użytą do wykonania iniekcji.

Jeżeli zachodzi konieczność przeszukania odzieży i torby pacjenta używającego narkotyków drogą dożylną, należy zachować szczególną ostrożność ze względu na możliwość znajdowania się w nich niedostatecznie zabezpieczonych, używanych igieł iniekcyjnych. Nieprzestrzeganie powyższych zaleceń naraża osoby z personelu ratunkowego na niebezpieczeństwo przypadkowego zakłucia.

ORGANIZACJA MIEJSCA UDZIELANIA POMOCY I TRANSPORTU PACJENTA

W trakcie kontaktu z pacjentem z zaburzeniami psychicznymi, u którego wywiad jest obciążony występowaniem zachowań agresywnych (nawet, gdy podczas interwencji pozostaje spokojny i podporządkowany), należy zwracać szczególną uwagę na pojawianie się narastających objawów napięcia emocjonalnego. Jedną z podstawowych zasad zachowania bezpieczeństwa w takiej sytuacji jest zapewnienie sobie możliwości zastosowania uniku przed aktem agresji skierowanym przeciwko osobom z personelu ratunkowego [5, 6]. Pozostawanie w zbyt bliskiej odległości od pobudzonego pacjenta niesie za sobą ryzyko doznania urazu w wyniku uderzenia, zadrapania, ukąszenia, kopnięcia itp. Szczególnego znaczenia nabierają wyżej omawiane zagrożenia w trakcie przebywania z pacjentem w ograniczonej przestrzeni, np. w ciasnym pomieszczeniu lub na pokładzie karetki. Właściwym wydaje się przyjęcie praktyki, aby nigdy nie pozostawać samemu z agresywnym pacjentem. Taka organizacja miejsca udzielania pomocy, a następnie transportu, aby zawsze dysponować efektywną drogą ewakuacji w razie pojawienia zagrożenia w postaci niekontrolowanej agresji ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa akcji ratunkowej. Poziom bezpieczeństwa podnosi się również poprzez podjęcie działań mających na celu zapewnienie pomocy ze strony odpowiednich służb (np. wezwanie asysty Policji). Decyzja o zastosowaniu środków przymusu bezpośredniego (np. w postaci przytrzymania, unieruchomienia pacjenta na noszach karetki) jest jedną z krytycznych interwencji z punktu widzenia bezpieczeństwa zarówno pacjenta, jak i osób pozostających w jego bezpośrednim otoczeniu. Kierownik zespołu ratownictwa medycznego musi jednak pamiętać, że takie działanie może zostać podjęte wyłącznie po ustaleniu ściśle określonych wskazań prawno – medycznych zawartych w treści Art. 18 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. „Profilaktyczne” użycie środków przymusu bezpośredniego wobec pacjenta tylko ze względu na fakt stwierdzenia u niego objawów zaburzeń psychicznych jest niedopuszczalne i bezprawne.

Poza szybkim zorientowaniem się, jak uniknąć ewentualnego ataku ze strony pacjenta, wezwaniem wyspecjalizowanej pomocy oraz ustaleniem drogi natychmiastowej ewakuacji w przypadku eskalacji przemocy ze strony pacjenta, personel ratunkowy interweniujący w miejscu zdarzenia musi ponadto dokonać odpowiednich obserwacji „zwiadowczych” w topografii miejsca zdarzenia pod kątem innych potencjalnych źródeł zagrożenia ze strony pobudzonego pacjenta. Niezależnie, czy interwencja odbywa się na otwartej przestrzeni czy w pomieszczeniu zamkniętym, przede wszystkim trzeba zorientować się, czy w zasięgu pacjenta nie pozostają żadne potencjalnie niebezpieczne przedmioty, a jeżeli tak, to starać się nie dopuścić, aby pacjent uzyskał możliwość sięgnięcia po nie. Gdy interwencja odbywa się w pomieszczeniu budynku, szczególnie na wysokich kondygnacjach, należy zawsze sprawdzić, w jakim stopniu jest zabezpieczony otwór okienny. W razie braku możliwości zamknięcia okna, jeden z członków zespołu ratownictwa medycznego powinien zawsze ulokować się w okolicy okna (również wyjścia na taras, balkon, balustrady schodów na klatce schodowej itp.). Do jego zadań należy wówczas zabezpieczanie dostępu do okna w taki sposób, aby nie dopuścić do ucieczki pacjenta tą drogą lub w porę udaremnić próbę skoku z wysokości .

Podobne środki ostrożności dotyczą transportu pacjenta z miejsca wezwania do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Jeżeli pacjent zdecyduje się wejść bez oporu na pokład karetki i jest transportowany w pozycji siedzącej (bez potrzeby stosowania unieruchomienia), należy obowiązkowo zapiąć pasy bezpieczeństwa. Wymagana jest również obecność przy nim co najmniej dwóch członków zespołu, którzy zajmują miejsca odpowiednio w okolicy drzwi bocznych oraz tylnych karetki tak, aby uniemożliwić samowolne opuszczenie przez pacjenta jadącego pojazdu. Ta sama zasada dotyczy przewożenia pacjenta w samochodzie osobowym (np. w karetkach przewozowych). Pacjenta z zaburzeniami psychicznymi transportuje się zawsze na tylnym siedzeniu, pomiędzy dwiema osobami z personelu, których zadaniem jest zabezpieczanie drzwi bocznych przed otwarciem przez pacjenta i samowolnym opuszczeniem pojazdu.

BEZPOŚREDNI NADZÓR PERSONELU RATUNKOWEGO NAD PACJENTEM Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI

Udzielanie pomocy medycznej pacjentowi z zaburzeniami psychicznymi w związku z nagłymi zagrożeniami zdrowotnymi pochodzenia somatycznego wymaga omówienia niektórych odrębności w postępowaniu osób personelu ratunkowego. Dotyczy to w szczególności ratowania pacjentów w stanie po udaremnionym zamachu samobójczym (zwłaszcza, gdy poszkodowany wybrał metodę o wysokim stopniu letalności) [7]. Stabilizacja stanu ogólnego pacjenta z aktywnymi tendencjami samobójczymi w wywiadzie wymaga (poza omówionymi wcześniej zasadami bezpieczeństwa) zastosowania szczególnych środków kontroli i nadzoru [8]. Poza faktem braku zrozumienia konieczności takiego postępowania i brakiem współpracy ze strony niektórych pacjentów (problem dotyczy najczęściej pacjentów z zaburzeniami świadomości, zaburzeniami o charakterze psychotycznym oraz osób w stanie intoksykacji alkoholem etylowym lub substancjami psychoaktywnymi), użyty w trakcie udzielania pomocy sprzęt medyczny może stać się źródłem zagrożenia dla bezpieczeństwa zarówno pacjenta, jak i personelu ratunkowego. Jako zasadę należy przyjąć, że w trakcie udzielania pomocy i transportu do szpitalnego oddziału ratunkowego pacjent nie może być nawet na chwilę pozbawiony bezpośredniego nadzoru ze strony personelu ratunkowego. Pozostawione przy pacjencie sprzęty medyczne, takie jak maski i wąsy tlenowe, aparat do przetaczania płynów, dreny, cewniki, przewody aparatury monitorującej, mogą zostać wykorzystane jako potencjalne narzędzie do aktów autoagresji. Nie wolno nigdy pozostawić bez nadzoru chorego psychicznie pacjenta w pobliżu otwartego źródła tlenu oraz niezabezpieczonego defibrylatora. Zagrożenie może również stworzyć opatrzenie ran za pomocą bandaży i ich pozostawienie u pacjenta pozbawionego odpowiednio intensywnego nadzoru. Docelowo należy tak opatrywać zranienia, aby, jeżeli to możliwe, mocować opatrunki za pomocą plastrów samoprzylepnych (w warunkach braku możliwości zapewnienia ciągłego indywidualnego nadzoru ze strony personelu medycznego). Poziom bezpieczeństwa akcji ratunkowej zwiększa ponadto odebranie i zabezpieczenie do przechowania wszelkich potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów będących w posiadaniu pacjenta (np. biżuteria, paski, szelki, sznurówki, zapalniczki, okulary, protezy dentystyczne, leki, alkohol, narkotyki itp.).

Zastrzeżenie

Mając na względzie realia organizacyjne oraz uwarunkowania prawne Systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne ilekroć w tekście artykułu użyto określenia „personel ratunkowy” autorzy mają na myśli zarówno lekarzy systemu, pielęgniarki systemu jak i ratowników medycznych uznając, że przedstawiciele każdej z wymienionych grup zawodowych uczestniczą w podejmowaniu samodzielnych decyzji dotyczących udzielania pomocy pacjentom z zaburzeniami psychicznymi na etapie przedszpitalnym.

Piśmiennictwo

1. Triplett P, DePaulo JR. Assessment and general approach. In: Chanmugam A, Triplett P, Kelen G (eds). Emergency psychiatry, New York, Cambridge University Press, 2013.

2. Saheed M. Management of agitation and violence. In: Chanmugam A, Triplett P, Kelen G (eds). Emergency psychiatry, New York, Cambridge University Press, 2013.

3. Ostrowski M. Wybrane stany nagłe w psychiatrii – postępowanie interwencyjne. In: Gucwa J, Madej T (eds). Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne i wybrane stany nagłe. Kraków, Medycyna Praktyczna, 2015

4. Ostrowski M. Postępowanie interwencyjne w wybranych sytuacjach klinicznych. Część 1. Zachowania agresywne. Med. Prakt. Psychiatria, 2015;6:69−73.

5. Armstrong B. Dealing with the violent or uncooperative patient. In: Greaves I, Porter K, Smith J. Practical Prehospital Care, Churchill Livingstone Elsevier, 2011

6. Beer MD, Pereira S, Paton C. Management of acutely disturbed behaviour. In: Beer MD, Pereira S, Paton C. Psychiatric Intensive Care. Cambridge University Press, 2008

7. Wilcox HC, Beautrais AL, Larkin GL. Suicide assessments. In: Chanmugam A, Triplett P, Kelen G (eds). Emergency psychiatry, New York, Cambridge University Press, 2013

8. Ostrowski M. Postępowanie interwencyjne w wybranych sytuacjach klinicznych. Część 2. Tendencje samobójcze. Med. Prakt. Psychiatria, 2016;1:40−44.

ZALOGUJ SIĘ

X