Maciej Latos1, Dorota Ladowska2

1 I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii WUM, Radomska Stacja Pogotowia Ratunkowego w Radomiu, PTPAiIO, Ratunek24.pl

2 Samodzielna Publiczna Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego w Gorzowie   Wlkp., Medyczne Centrum Szkoleniowe, Ratunek24.pl

Streszczenie

Wstęp: Nowe kompetencje zrodziły wiele pytań, nie tylko o ich zasadność, ale przede wszystkim o to, czy ratownicy medyczni są merytorycznie przygotowani na zmiany. Różne ścieżki kształcenia, odbywania stażu zawodowego i zdobywania doświadczenia zmuszają do weryfikacji wiedzy ratowników na temat medycznych czynności ratunkowych, które mogą samodzielnie wykonywać.

Cel:  Uzyskanie opinii ratowników medycznych na temat wybranych uprawnień nadanych Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. Na podstawie badania oceniono także wiedzę respondentów na temat zagadnień, o których zasadność wprowadzenia pytano.

Materiał i metody: Opinie ratowników medycznych zostały zbadane za pomocą kwestionariusza ankiety własnego autorstwa. Badanie opinii zostało przeprowadzone podczas trwania III Letniego Ogólnopolskiego Sympozjum Ratownictwa Medycznego, które odbyło się w Grudziądzu. Respondenci odpowiadali na 25 pytań jednokrotnego wyboru dotyczących uprawnień, które zdobyli ratownicy medyczni.

Wyniki: Rozszerzenie kompetencji o samodzielne stosowanie fentanylu za zasadne uważa 74% respondentów, hydroksyzyny 92%, urapidylu 34%, metamizolu 90%, metoprololu 57%, paracetamolu 81%, ibuprofenu 65%, a adenozyny 62%. Wprowadzenie do samodzielnej praktyki przezskórnej elektrostymulacji uważa za słuszne 69% respondentów, natomiast kardiowersji 63%.

Wnioski: Przeprowadzone badanie ujawniło braki w wiedzy respondentów na zadane pytania. Rozszerzenie możliwości terapeutycznych ratowników medycznych powinno nieść za sobą obowiązkowy program kształcenia podyplomowego uwzględniający przede wszystkim nowe kompetencje.

Słowa kluczowe: • ratownik medyczny • uprawnienia • kompetencje • farmakoterapia • elektroterapia

WSTĘP

Rok 2015 dla środowiska tworzącego system Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM) był czasem pomysłów, konsultacji i projektów. Postawiono krok milowy nie tylko w kwestii istotnych zmian w obszarze ratownictwa medycznego jako systemu, ale przede wszystkim w kwestii zawodu ratownika medycznego. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej podpisał Ustawę z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, która w całości obowiązuje od 1 stycznia 2016 roku. Kolejnym kluczowym krokiem bez wątpienia była publikacja rozporządzenia dotycząca zakresu medycznych czynności ratunkowych oraz świadczeń zdrowotnych udzielanych przez ratowników medycznych w Polsce.

Planowane rozszerzenie kompetencji, zasadnicza przyczyna powstania nowego rozporządzenia było tematem przewodnim dyskusji w środowisku ratownictwa medycznego. Przez wiele miesięcy dyskutowano o sensie, potrzebie i zakresie nadania ratownikom medycznym nowych uprawnień. Większość uwag skierowanych do ustawodawcy nie kwestionowała potrzeby rozszerzenia medycznych czynności ratunkowych, w tym farmakoterapii i elektroterapii, ale różniły się one wizją co do zakresu. Opierano się zarówno na medycynie opartej na dowodach naukowych (EBM), jak i doświadczeniu klinicznym poszczególnych podmiotów zgłaszających uwagi. Ostatecznie 27 kwietnia 2016 roku ogłoszono Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego.

Rozporządzenie to w sposób znaczący rozszerzyło kompetencje ratowników medycznych w Polsce. Jednocześnie środowisko medyczne i legislacyjne nie uwzględniło w swoich zmianach potrzeby tożsamej nowelizacji dotyczącej pielęgniarek i pielęgniarzy systemu, które realizują te same zadania zawodowe w podstawowych Zespołach Ratownictwa Medycznego (ZRM).

Nowe kompetencje zrodziły wiele pytań, nie tylko o ich zasadność, ale przede wszystkim o to, czy ratownicy medyczni są merytorycznie przygotowani na takie zmiany. Różne ścieżki kształcenia, odbywania stażu zawodowego i zdobywania doświadczenia zmuszają do weryfikacji wiedzy ratowników na temat medycznych czynności ratunkowych, które mogą samodzielnie wykonywać. Autorzy nie kwestionują zasadności wprowadzonych zmian, ale w trosce o bezpieczeństwo pacjentów sami będąc czynnymi zawodowo ratownikami medycznymi uważają, że istnieje potrzeba weryfikacji przygotowania do wykonywania świadczeń w świetle nowych możliwości.

CEL PRACY

Celem pracy było uzyskanie opinii ratowników medycznych na temat wybranych uprawnień nadanych Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. Na podstawie badania oceniono również wiedzę respondentów na temat zagadnień, o których zasadność wprowadzenia pytano. Badanie ankietowe nie sprawdza przygotowania pod względem doświadczenia klinicznego, a jedynie wiedzę teoretyczną. Jest to jednak pewna informacja zwrotna na badany temat. Zwiększenie kompetencji ratowników medycznych powinno nieść za sobą przemyślany system kształcenia podyplomowego, zważywszy na fakt, że poziom kształcenia ratowników medycznych w Polsce do 2015 roku był zróżnicowany. Kształcenie odbywało się na poziomie akademickim i policealnym. Ważne jest prowadzenie badań w celu zbadania przygotowania ratowników medycznych do stosowania nowych leków i zabiegów terapeutycznych (m.in. elektroterapii). Ograniczeniem prowadzonego badania jest wąski przedział badanych kompetencji oraz ograniczona liczba respondentów.

MATERIAŁ I METODY

Opinie ratowników medycznych zostały zbadane za pomocą kwestionariusza ankiety własnego autorstwa. Badanie opinii i wiedzy zostało przeprowadzone podczas trwania III Letniego Ogólnopolskiego Sympozjum Ratownictwa Medycznego, które odbyło się w dniach 20−22 maja 2016 r.
w Grudziądzu. Do udziału w ankiecie zostali zaproszeni chętni uczestnicy Sympozjum (wyłącznie ratownicy medyczni). Respondenci odpowiadali na 25 pytań jednokrotnego wyboru dotyczących uprawnień, które zdobyli ratownicy medyczni w Polsce wraz z ogłoszeniem nowego rozporządzenia. Pytania były wyświetlane na projektorze. Na każde pytanie odpowiadający mieli 30 sekund, po czym wyświetlano kolejne. Nie było możliwości powrócenia do poprzedniego pytania. Respondenci zostali zapytani o opinie co do zasadności wprowadzenia do nowych uprawnień stosowania leków (10 pytań): fentanylu, hydroksyzyny, urapidylu, metamizolu, metoprololu, paracetamolu, ibuprofenu i adenozyny oraz samodzielnego wykonywania elektroterapii do tej pory zarezerwowanej dla specjalistycznych zespołów ratownictwa medycznego: przezskórnej elektrostymulacji i kardiowersji. Następnie ratownicy odpowiadali na merytoryczne pytania związane ze stosowaniem wyżej wymienionych leków i elektroterapii (15 pytań). Uzyskano odpowiedzi 65 respondentów. Nie wszyscy respondenci odpowiedzieli na wszystkie pytania.

WYNIKI

W badaniu wzięło udział 39 mężczyzn (60%) i 22 kobiety (34%). 4 respondentów nie podało płci (6%). Staż pracy respondentów to: 5% (3) do 1 roku, od 1 roku do 2 lat 6% (4), od 3 do 5 lat 25% (16), od 6 do 9 lat 34% (22), od 10 do 15 lat 12% (8), natomiast doświadczenie powyżej
15 lat zadeklarowało 12% (8) respondentów. 4 respondentów (6%) nie podało stażu pracy.

Deklarowane przez respondentów wykształcenie to studium zawodowe, które ukończyło 20 ratowników medycznych (30%) oraz studia pierwszego (18 respondentów – 28%) i drugiego stopnia (19 ratowników – 29%). Jedna osoba ukończyła studia doktoranckie. 7 osób (11%) nie podało swojego wykształcenia.

Respondenci wykonują medyczne czynności ratunkowe w 66% (43) w ZRM oraz w 22% (13) na Szpitalnych Oddziałach Ratunkowych. Inne miejsce zatrudnienia zadeklarowało 12% (8) ratowników medycznych (m.in. w jednostkach wojskowych, Straży Pożarnej i oddziałach szpitalnych).

Ankietowani pracują przede wszystkich w średnich − 38% (25) i dużych miastach – 34% (22). 14% (9) respondentów pracuje w miastach powyżej 500 tysięcy mieszkańców, a 6% (4) na wsi.

Ratownicy medyczni, którzy wzięli udział w badaniu w 62% (40) nie posiadają innego zawodu medycznego. 25% (16) zadeklarowało posiadanie kwalifikacji do wykonywania innego zawodu medycznego. Największą grupę (10%) stanowili absolwenci pielęgniarstwa (6 respondentów).
9 respondentów nie odpowiedziało na to pytanie (14%).

Ratownicy medyczni zostali zapytani, czy uważają za zasadne rozszerzenie farmakoterapii o samodzielne stosowanie fentanylu, hydroksyzyny, urapidylu, metamizolu, metoprololu, paracetamolu, ibuprofenu i adenozyny oraz samodzielnego stosowania przezskórnej elektrostymulacji i kardiowersji.

Rozszerzenie kompetencji o samodzielne stosowanie fentanylu za zasadne uważa 74% respondentów, hydroksyzyny 92%, urapidylu 34%, metamizolu 90%, metoprololu 57%, paracetamolu 81%, ibuprofenu 65%, a adenozyny 62%. Wprowadzenie do samodzielnej praktyki przezskórnej elektrostymulacji uważa za słuszne 69% respondentów, natomiast kardiowersji 63%. Szczegółowe wyniki opinii przedstawiają tabele I i II.

Tabela PL 1

Tabela PL 2

Respondenci zostali zapytani, w jakiej dawce zastosują fentanyl w analgezji przedszpitalnej u osoby dorosłej. 60% (35) respondentów zastosowałoby dawkę 1−2 mkg/kg m.c., 22% (13) dawkę 2−3 mkg/kg m.c., natomiast 17% (10) wybrało dawkę 1−2 mg/kg m.c.. 2% (1) ratowników uważa, że hydroksyzyna ma tylko działanie rozkurczające i przeciwbólowe, 21% (12) − tylko przeciwhistaminowe i przeciwwymiotne, 34% (19) − wyłącznie cholinolityczne. 32% (18) nie wybiera żadnej z powyższych odpowiedzi, a 11% (6) respondentów zaznaczyło wszystkie odpowiedzi. Według respondentów urapidyl należy do leków hipotensyjnych z grupy: inhibitorów konwertazy angiotensyny − 33% (19) respondentów, diuretyków pętlowych − 11% (6),
beta-adrenolitycznych − 33% (19), a 23% (13) − do grupy alfa-1-adrenolityków. Do możliwych działań niepożądanych urapidylu respondenci zaliczyliby zawroty i bóle głowy
− 11% (6), tachykardię lub bradykardię − 22% (12). 19% (10) uważa, że żadne z powyższych, a 48% (26) wybrało wszystkie odpowiedzi. Odpowiedź, że wyłącznie nudności nie została wybrana przez żadnego respondenta. Według 11% (6) ratowników medycznych substancja metamizol nie wykazuje działania przeciwgorączkowego, 12% (7) przeciwzapalnego, 47% (27) antyagregacyjnego, a spazmolitycznego wybrało 30% (17) respondentów. Za wskazanie do podania metoprololu 61% (31) ankietowanych wskazuje dławicę piersiową, 27% (14) wstrząs kardiogenny, 4% (2) hipotensję, a 8% (4) stany spastyczne oskrzeli. Jako przeciwwskazanie do podaży metoprololu ratownicy wybierali nadciśnienie tętnicze w 2% (1), bradyarytmię w 85% (46), tachyartymię w 7% (4) oraz dławicę piersiową w 6% (3). Respondenci zapytani, w jakiej dawce zastosują paracetamol w analgezji przedszpitalnej u dziecka odpowiedzieli się, że 1−2 mg/kg m.c.
− 20% (11) respondentów, 44% (24) zastosowałoby dawkę 5−10 mg/kg m.c., 35% (19) 10−20 mg/kg m.c., 2% (1)
25−30 mg/kg m.c.. Ratownicy medyczni zastosowaliby ibuprofen u pacjenta pediatrycznego od 1 dnia życia w 11% (7), od 3. miesiąca życia podałoby 63% (41) respondentów, od 1. roku życia 23% (15), a od 5. roku życia 3% (2) ankietowanych.
Respondenci zapytani o dawkę ibuprofenu w przypadku gorączki i bólu u pacjenta pediatrycznego wskazali
5−10 mg/kg m.c. w 67% (39), 15−20 mg/kg m.c. wybrało 28% (16), 20−30 mg/kg m.c. nie wybrał żaden respodenent, a 50−100 mg/kg m.c. 5% (3) ratowników. Według 57% (32) respondentów wskazaniem do zastosowania adenozyny jest częstoskurcz charakteryzujący się wąskimi QRS i rytmem miarowym, 3% (5) wybrało szerokie QRS i rytm miarowy, 14% (8) wąskie QRS i rytm niemiarowy, a według 23% (13) szerokie QRS i rytm niemiarowy. Respondenci zastosowaliby następujący schemat podaży adenozyny: w 39% (24) 6 mg − 6 mg − 12 mg, 23% (14) 3 mg − 6 mg − 9 mg, 34% (21)
6 mg − 12 mg − 12 mg oraz 3% (2) 6 mg − 12 mg − 20 mg. Według udzielających odpowiedzi ratowników medycznych w przypadku bradyarytmii można wdrożyć wymienine elementy leczenia z wyjątkiem: podaży dożylnej atropiny
– 2% (1), podaży dożylnej adrenaliny – 7% (4), podaż dożylnej adenozyny – 89% (59) i stymulacji przezskórnej – 2% (1). Wskazaniem do wykonania kardiowersji jest niestabilny hemodynamicznie stan pacjenta. 4% (2) respondentów uważa, że niestabilność charakteryzuje się wyłącznie hipotensją, 8% (4) zaznaczyło utratę przytomności, 11% (6) cechy niewydolności krążenia, a niedokrwienie mięśnia sercowego wybrało 8% (4). Wszystkie powyższe zaznaczyło 54% (35) respondentów, a żadnej z powyższych 4% (2). Kardiowersję częstoskurczu z szerokimi zespołami QRS i migotania przedsionków należy rozpocząć od energii 70−120 J według 34% (20) respondentów, 120−150 J według 46% (27), 20% (12) zaznaczyło energię 150−200 J, natomiast energii 360 J nie zaznaczył żaden respondent.

WNIOSKI

1.Przeprowadzone badanie ujawniło braki w wiedzy respondentów na zadane pytania.

2.Rozszerzenie możliwości terapeutycznych ratowników medycznych powinno nieść za sobą obowiązkowy program kształcenia podyplomowego uwzględniający przede wszystkim nowe kompetencje.

OMÓWIENIE

Fentanyl jest chemicznie zbliżony do petydyny, a farmakologicznie do morfiny, ale o silniejszym działaniu przeciwbólowym do 100 razy. Lek działa silniej niż morfina i jest lepiej sterowalny. Wskazania, przeciwskazania, działania niepożądane są w zasadzie takie same dla wszystkich opioidów. W leczeniu bólu zalecane jest podawanie 1−2 m.c.g/kg m.c.. w bolusie. Po zastosowaniu jednej dawki w bolusie efekt działania utrzymuje się zwykle przez mniej niż godzinę. Ponowne bolusy fentanylu z powodu długiego końcowego okresu półtrwania prowadzą do kumulacji i przedłużonego działania [1].

Kanowitz i wsp. sprawdzali bezpieczeństwo i efektywność fentanylu w postępowaniu przedszpitalnym. Okazało się, że fentanyl może być używany bezpiecznie w postępowaniu przedszpitalnym działając znacząco analgetycznie bez powodowania znaczącej hipotensji, depresji oddechowej, hipoksemii i sedacji [2]. Z kolei Garrick i wsp. analizowali stosowanie fentanylu przez paramedyków. Porównywano skuteczność i bezpieczeństwo działania fentanylu w porównaniu do morfiny. W analizowanej grupie nie zaobserwowano znaczącego pogorszenia się stanu żadnego pacjenta po podaniu fentanylu. We wnioskach autorzy stwierdzili, że fentanyl jest bezpieczny i skuteczny w leczeniu bólu w warunkach ZRM [3].

Kwestię fenantylu w postępowaniu przedszpitalnym w uwagach do rozporządzenia w sprawie medycznych czynności ratunkowych poruszył prof. dr hab. Jerzy Ładny. Wskazuje na silniejsze działanie fentanylu i jednocześnie większe ryzyko hipotonii oraz niewydolności oddechowej. Ponadto według autora efekt przeciwbólowy morfiny oraz innych dozwolonych leków jest wystarczający [4]. Weldon, Ariano i Grierson wykazali, że fentanyl może być alternatywą dla morfiny w postępowaniu przedszpitalnym w OZW [5]. Badanie, które przeprowadzili Smith M.D. i wsp. u pacjentów po urazie dowodzi, że nie ma istotnych różnic w efekcie analgetycznym między fentanylem i morfiną. Według autorów obydwa leki mogą być stosowane zamiennie [6].

Urapidyl należy do grupy selektywnych antagonistów receptorów alfa-1-adrenergicznych i działa przede wszystkim obniżając skurczowe i rozkurczowe ciśnienie tętnicze przez zmniejszenie oporu obwodowego. Działaniami niepożądanymi urapidylu mogą być zarówno nudności, bóle i zawroty głowy, jak i uczucie kołatania serca, tachykardia lub bradykardia [7].

Salkic S. i wsp. przebadali 120 pacjentów z wysokim ciśnieniem tętniczym. Pacjenci w wieku od 40 do 80 lat zostali podzieleni na dwie grupy. W celu doraźnego leczenia nadciśnienia pacjenci w zależności od grupy otrzymali albo captropril s.l. albo urapidyl iv. Okazało się, że urapidyl jest skuteczny w doraźnym postępowaniu (obniżenie MAP), jednak nie wykazano znaczącej różnicy między obydwoma lekami, biorąc pod uwagę czas obniżenia ciśnienia tętniczego. Captopril był skuteczniejszy u pacjentów w starszym wieku [8].

Hydroksyzyna to pochodna piperazyny, której mechanizm działania jest prawdopodobnie związany z zahamowaniem aktywności ośrodków w warstwie podkorowej układu nerwowego. Najistotniejsze działania to: uspakajające, rozkurczające, przeciwhistaminowe, przeciwbólowe, przeciwwymiotne i cholinolityczne. Wskazania do podania przedszpitalnego wynikają jedynie z działania leku. W realiach systemu PRM używa się jej w następujących sytuacjach: objawy lęku, niepokoju, nadmierne pobudzenie w przebiegu nerwicy, nudności na tle psychosomatycznym. Jednak prof. Ładny w uwagach do rozporządzenia w sprawie medycznych czynności ratunkowych stwierdził, że nie ma konieczności wprowadzenia hydroksyzyny do praktyki przedszpitalnej z powodu braku wskazań i drogi podania innej niż dożylna, co ma wpływ na opóźniony czas działania [4]. Najistotniejszymi przeciwskazaniami w praktyce ZRM mogą być otępienie (niestety obecne zaburzenia poznawcze mogą komplikować sytuację w różnicowaniu przyczyn stanów lękowych i zdenerwowania – przeciwwskazana ze względu na działanie cholinolityczne), zaburzenia rytmu serca i obniżony próg drgawkowy (szczególnie u dzieci) [8, 9].

Metamizol nadal pozostaje jako bardzo przydatny lek w leczeniu bólu, jednak szczególnie w okresie pooperacyjnym. Aktualne wytyczne więcej uwagi poświęcają temu lekowi niż innym, z uwagi na szereg rozbieżności i kontrowersji, które spowodowały ograniczenie, czy wręcz zaprzestanie, stosowania w niektórych regionach świata. W Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i w krajach skandynawskich lek zostały wycofany z użycia, a we wszystkich krajach europejskich, oprócz Hiszpanii, jest on dostępny wyłącznie na receptę [10]. Pogląd ten jednak w ostatnich latach ulega ponownej modyfikacji, a potwierdzeniem jest wprowadzanie go do zaleceń w terapii bólu w niektórych krajach skandynawskich. Aktualne badania wskazują na jego dużą skuteczność w przypadku bólu ostrego, przy korzystnym profilu działań niepożądanych w porównaniu z NLPZ. Działanie przeciwbólowe metamizolu w leczeniu bólu o umiarkowanym nasileniu odpowiada mniej więcej 100 mg
petydyny, natomiast skuteczność w silnych bólach jest niewielka, nawet w dużych dawkach. Metamizol wykazuje działanie analgetyczne, przeciwgorączkowe i spazmolityczne (np. w bólach kolkowych). W porównaniu z ASA nie działa przeciwkrzepliwie. Niezależnie od powyższych działań niepożądanych należy zwrócić uwagę na niewydolność krążeniowo-oddechową mogącą wystąpić po podaniu dożylnym (niewynikającą z alergii). Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z SBP

Metoprolol jest selektywnym antagonistą receptorów beta-1-adrenergicznych. Wskazaniami do podania są częstoskurcze (szczególnie nadkomorowe), choroba wieńcowa, niewydolność serca, OZW i nadciśnienie. Przeciwskazania do podania metoprololu to przede wszystkim hipotensja i bradykardia [7,13]. Stosowanie metoprololu dożylnie we wczesnej fazie zawału mięśnia sercowego jest słabo potwierdzona w badaniach naukowych. W dużym badaniu Clopidogrel and Metoprolol in Myocardial Infarction Trial wykazano, że doustne podawanie beta-adrenolityków przynosi korzyści, natomiast wczesne dożylne podawanie dużej dawki wiązało się ze wczesnym wzrostem ryzyka oraz zwiększeniem umieralności [14], co zostało poruszone w Wytycznych ESC dotyczące postępowania w ostrym zawale serca z przetrwałym uniesieniem odcinka ST. Choć częstoskurcze nadkomorowe są wskazaniem do podania metoprololu, to w/w zalecenia w przypadku migotania przedsionków poddają w wątpliwość skuteczność beta-blokerów. Zalecenia, które opracowali Camm, Kirchhof, Lip i wsp., podają, że beta blokery są nieskuteczne jako leki mające wywołać konwersję migotania przedsionków o niedawnym początku do rytmu zatokowego i nie powinny być stosowane w celu kontroli rodzaju rytmu serca [15, 16].

Paracetamol i ibuprofen jako leki OTC są względnie bezpiecznymi lekami, które zespół ratownictwa medycznego może wykorzystać do anaglezji i przeciwgorączkowo u pacjentów pediatrycznych. Paracetamol drogą doustną podaje się w dawce 10−20 mg/kg m.c. [18].
W przypadku zastosowania parenteralnego dawkowanie paracetamolu nie zmienia się [17]. Ibuprofen jest wskazany u dzieci powyżej 3. miesiąca życia. W bólu i gorączce stosuje się w dawce 5−10 mg/kg m.c.. [17].

W przypadku bradykardii schemat leczenia opiera się na podaży dożylnej atropiny, izoprenaliny, adrenaliny oraz ewentualnie innych leków w zależności od sytuacji klinicznej (aminofiliny, dopaminy czy glukagonu), a następnie elektrostymulacji przezskórnej [19].

Adenozyna to antyarytmiczny lek hamujący czynność węzła zatokowego oraz spowalniający przewodzenie w węźle przedsionkowo-komorowym, a więc wskazany jest jako lek pierwszego rzutu w miarowych częstoskurczach nadkomorowch. Ponadto adenozynę można stosować do różnicowania tachyarytmii nadkomorowych z zaburzeniami komorowymi. Według Wytycznych Europejskiej Rady Reususcytacji u dorosłych pierwsza dawka dożylna leku wynosi 6 mg, a następne dwie dawki po 12 mg. Taka strategia skutkuje pomyślnym efektem terapeutycznym w 90−95% [19].

Kardiowersja jest stosowana w częstoskurczu u pacjenta niestabilnego. Taki stan kliniczny rozumiemy poprzez występowanie przynajmniej jednego z następujących stanów: omdlenia, wstrząsu, niedokrwienia mięśnia sercowego lub niewydolności krążenia. Leczenie częstoskurczu z szerokimi zespołami QRS i migotania przedsionków należy rozpocząć od energii od 120 do 150 J. Trzepotanie przedsionków i napadowy częstoskurcz nadkomorowy często można skutecznie leczyć wyładowaniami o niższych energiach [19].

PRAKTYCZNE ZNACZENIE
PRZEDSTAWIONYCH WYNIKÓW BADAŃ

Wyniki przeprowadzonych badań ankietowych wykazały, że większość ratowników medycznych popiera wprowadzone zmiany. Jednak nie wszyscy posiadają wiedzę wymaganą do wykorzystywania nowych uprawnień. Jakkolwiek na większość pytań połowa respondentów odpowiadała poprawnie, niepokojącym jest brak w wiedzy pozostałych. Prawie wszyscy respondenci podali miejsce zatrudnienia. Pozwala to stwierdzić, że kwestionariusz ankiety wypełniali przede wszystkim osoby czynne zawodowo. W związku z tym istnieje potrzeba podnoszenia kwalifikacji ratowników medycznych, przede wszystkim z zakresu obejmującego tematykę nowych kompetencji. Zalecane jest więc dalsze sprawdzanie wiedzy w tym zakresie. W opinii autorów nadanie nowych uprawnień powinno nieść za sobą jednolite kształcenie podyplomowe dla wszystkich ratowników medycznych bez ponoszenia przez nich kosztów edukacji w tym zakresie.

PIŚMIENNICTWO:

1.Machała W. Uśmierzanie bólu w warunkach przedszpitalnych. In: Guła P, Machała W (eds) Postępowanie przedszpitalne w obrażeniach ciała. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warsaw 2015.

2.Kanowitz A., Dunn TM, Kanowitz EM, Dunn WW, Vanbuskirk K. Safety and effectiveness of fentanyl administration for prehospital pain management, Prehosp Emerg Care. 2006; 10(1):1−7.

3.Garrick JF, Kidane S, Pointer JE, Sugiyama W, Van Luen C, Clark R. Analysis of the paramedic administration of fentanyl, J Opioid Manag. 2011;7(3):229−234.

4.Uwagi do projektu rozporządzenia MZ w sprawie medycznych czynności ratunkowych, [www]: legislacja.rcl.gov.pl/docs//516/12281557/12334839/12334842/dokument208484.pdf, accessed: 24.05.2016.

5.Weldon ER, Ariano RE, Grierson RA. Comparison of Fentanyl and Morphine in the Prehospital Treatment of Ischemic Type Chest Pain, Prehosp Emerg Care. 2016; 20(1):45−51.

6.Shackelford SA, Fowler M, Schultz K, Summers A, Galvagno SM, Gross KR, Mabry RL et al. Prehospital pain medication use by U.S. Forces in Afghanistan, Mil Med. 2015;180(3):304-309.

7.Kleszczyński J, Zawadzki M (eds). Leki w ratownictwie medycznym, eds. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015.

8.Salkic S, Brkic S, Batic-Mujanovic O, Ljuca F, Karabasic A,
Mustafic S. Emergency Room Treatment of Hypertensive Crises, Med Arch. 2015;69(5):302−306.

9.Hydroksyzyna: bazaleków.mp.pl, accessed 24.05.2016.

10.Hongbo W. Metamizole sodium. In: Consolidated List of Products Whose Consumption and/or Sale Have Been Banned, Withdrawn, Severly Restricted or Not Approved by Governments. Pharmaceuticals. Issue 12. ONZ, Departments of Economis & Social Affairs, 2005, pp. 171−175.

11.Metamizol: bazaleków.mp.pl, accessed: 24.05.2016.

12.Misiołek H, Cettler M, Woroń J, Wordliczek J, Dobrogowski J, Mayzer-Zawadzka E.  Zalecenia postępowania w bólu pooperacyjnym — 2014, Anestezjologia Intensywna Terapia 2014; 46(4):235–260.

13.Metoprolol: bazaleków.mp.pl, accessed: 24.05.2016.

14.Chen ZM, Pan HC, Chen YP et al. Early intravenous then oral metoprolol in 45,852 patients with acute myocardial infarction: randomised placebo-controlled trial. Lancet, 2005;366: 1622–1632.

15.Camm AJ, Kirchhof P, Lip GY et al. Guidelines for the management of atrial fibrillation: the Task Force for the Management of Atrial Fibrillation of the European Society of Cardiology (ESC). Eur Heart J. 2010;31: 2369–2429.

16.Steg G, James SK, Atar D et al. Wytyczne ESC dotyczące postępowania w ostrym zawale serca z przetrwałym uniesieniem odcinka ST, Kardiologia Polska 2012;70(suppl. VI):255−318.

17.Radzikowski A, Banaszkiewicz A (eds). Pediatria. Podręcznik dla studentów pielęgniarstwa
Warszawa, 2008.

18.Paracetamol: bazaleków.mp.pl, accessed: 24.05.2016.

19.Soar J, Nolan JP, Böttiger BW et al. European Resuscitation Council Guidelines for Resuscitation 2015. Section 3. Adult advanced life support. Resuscitation 2015;95:100–147.

ZALOGUJ SIĘ

X