Péter Temesvári, László T. Hetzman, László Gorove HEMS, Budapeszt, Węgry

Streszczenie

Węgierskie Lotnicze Pogotowie Ratunkowe Nonprofit Sp. z o.o. jest należącą do rządu organizacją non-profit, będącą jedynym dostawcą usług HEMS na terenie całego kraju. Niniejszy artykuł prezentuje węgierski HEMS, jego strukturę organizacyjną, misje i historię.

Węgierskie HEMS posiada na terenie kraju siedem baz i obsługuje populację liczącą około 10 milionów osób. Węgierskie Lotnicze Pogotowie Ratunkowe korzysta z siedmiu helikopterów EC135, obsługując przez cały rok loty VFR. Loty odbywają się w świetle dziennym. Godziny pracy są dłuższe w okresie letnim i wynoszą 14 godzin, podczas gdy zimą około 7 godzin. Węgierskie Lotnicze Pogotowie Ratunkowe Nonprofit Sp. z o.o należy do Europejskiego Komitetu HEMS i Pogotowia Lotniczego (EHAC).

MISJE

Załoga obejmuje lekarza, sanitariusza i pilota. Wszyscy sanitariusze są wyszkolonymi członkami załogi HEMS, a piloci wykonują operacje z jednym pilotem. Głównym zadaniem HEMS na Węgrzech jest wsparcie pracy zespołów lądowych. Śmigłowce są najczęściej wzywane do poważnych zdarzeń, gdzie HEMS może zapewnić pacjentom profesjonalną opiekę medyczną, a także szybki i bezurazowy transport w przypadku osób ciężko rannych. Węgierski HEMS jest także wzywany do zdarzeń tam, gdzie zespoły lądowe nie są w stanie dotrzeć w ciągu
15 minut ze względu na warunki drogowe, oddalenie miejsca wypadku lub w sytuacjach wyjątkowych, jak powodzie czy obfite opady śniegu. Do częstszych przypadków należą poważne urazy, transport pacjentów z zawałem serca z uniesieniem odcinka ST (STEMI) do ośrodka dysponującego możliwością leczenia inwazyjnego, interwencje w przypadku zatrzymania akcji serca czy transport pacjentów z poparzeniami. Śmigłowce są także wykorzystywane przy poważnych wypadkach, gdy możliwa jest natychmiastowa ewakuacja poszkodowanych. Węgierski HEMS otrzymuje również każdorazowo wezwania do wypadków lotniczych mających miejsce na terenie kraju.

Siedem helikopterów węgierskiego Lotniczego Pogotowia Ratowniczego odbywa około 2500 misji rocznie. Większość z nich, około 90%, to loty do zdarzenia. Geografia i sieć dróg na Węgrzech zazwyczaj pozwalają na transport pacjentów do szpitali tradycyjnymi karetkami. Jednak transport śmigłowcem przynosi oczywiste korzyści w sytuacjach krytycznych ze względu na czas i w takich przypadkach helikoptery są najczęściej używane. Śmigłowce i załogi są bez wątpienia idealne do lotów do zdarzenia. Nasze helikoptery są dostosowane do lądowania w ciasnych miejscach, a umiejętności i doświadczenie pilotów umożliwiają takie manewry. Bezpieczeństwo lotu będzie naturalnie zawsze pozostawać najwyższym priorytetem organizacji i liczba przeznaczonych dla śmigłowców lądowisk szpitalnych i na dachach rośnie, mimo niekorzystnych uwarunkowań finansowych.

Każdy z siedmiu śmigłowców jest wyposażony w standardowy sprzęt medyczny spełniający wszelkie europejskie standardy i umożliwiający kompleksowe monitorowanie funkcji życiowych pacjenta, w tym nieinwazyjne monitorowanie ciśnienia krwi (NIBP), pomiar końcowo wydechowego stężenia dwutlenku węgla (EtCO2) i temperatury. W węgierskim HEMS nie ma potrzeby inwazyjnego monitorowania ciśnienia krwi z uwagi na niewielką liczbę lotów ratowniczych. Wykorzystuje się respiratory Draeger Oxylog® 2000 oraz defibrylatory Zoll X-Series® i Medtronic Lifepak® 12.
Torby ratownicze i intubacyjne zostały zaprojektowane we własnym zakresie (drugie z nich zawierają moduł do zrzutu do celu natychmiastowej intubacji), co umożliwia nam skuteczną pracę na miejscu zdarzenia i pozwala załogom HEMS pewnie reagować na jakiekolwiek nagłe przypadki medyczne i urazy u dorosłych i dzieci. Węgierski HEMS rzadko uczestniczy w opiece czy transporcie noworodków i niemowląt, ponieważ na Węgrzech funkcjonuje bardzo dobrze zorganizowana i specjalnie do tego celu przeznaczona służba zajmująca się opieką przedszpitalną i transportem noworodków. Obecnie węgierski HEMS nie przewozi żadnego wyspecjalizowanego sprzętu ratowniczego, jak liny czy uprzęże, a śmigłowce nie mają zainstalowanych wyciągarek.

Trzy z wymienionych baz zostały zbudowane celowo i posiadają zintegrowane hangary z kontrolą temperatury powietrza, podczas gdy pozostałe cztery można nazwać „tymczasowymi”, a ich załogi i przechowalnie pozostawiają wiele do życzenia.

HISTORIA

HEMS na Węgrzech posiada ponad 30-letnią historię. Powstał na bazie krajowego przewozu  samolotowego pacjentów, który funkcjonował od 1957 roku. Do używanych w tamtym czasie stałopłatów należały samoloty Antonov An-2, czeskie Aero Ae-45, Super Aero i Morava, a także wykorzystywany później Pilatus PC-6 Turbo Porter. Pierwsze śmigłowce użyte w 1980 roku były produkowane w Polsce, a projektowane w Rosji (MI2-s). Maszyny te były wykorzystywane, z różną intensywnością i powodzeniem, przez następne 24 lata. Od początku lat dziewięćdziesiątych, obok maszyn MI2, w HEMS służyły trzy śmigłowce AS350. AS350 (Single Squirrel) był znacznie lepszym helikopterem do misji HEMS, a dwa z nich były przez nas wykorzystywane do zeszłego roku, kiedy to wszystkie śmigłowce jednosilnikowe zostały wycofane z eksploatacji na obszarze Unii Europejskiej.

Przez pewien czas w działania HEMS były zaangażowane inne firmy (prywatne), świadczące usługi równolegle z rządowymi. Na początku dwudziestego pierwszego wieku rząd postanowił o rozwoju ogólnokrajowego HEMS z siedmioma helikopterami, powoli rozbudowując sieć baz HEMS.

NOWA ERA W WĘGIERSKIM HEMS

Znaczny krok poczyniono w 2005 roku, kiedy to podjęto decyzję o wycofaniu maszyn MI2 i zastąpieniu ich innym nowoczesnym samolotem zachodniego typu. W 2005 roku założono nową organizację non-profit odpowiedzialną za HEMS na Węgrzech. W 2006 roku, w następstwie przetargu, podpisana została na okres 10 lat umowa na leasing operacyjny z austriackim producentem HeliAir GmbH. Zapoczątkowała ona nową erę w historii HEMS na Węgrzech. Obok helikopterów AS350 w użyciu znalazło się pięć śmigłowców EC135 T2, a MI2 zostały wycofane. Umowa z Austriakami przyniosła poprawę w zakresie operacji lotniczych, zarządzania jakością i bezpieczeństwa lotów. W 2008 roku piloci zostali objęci systematycznymi sesjami treningowymi na symulatorach lotów, co znacznie przyczyniło się do wzrostu bezpieczeństwa.

Otwarto nowe bazy, jakość usług świadczonych na rzecz węgierskich obywateli uległa znaczącej poprawie dzięki krótszym czasom reagowania i uniwersalnym standardom lotów i opieki medycznej. Utworzono również wyspecjalizowane centrum koordynacji lotów HEMS odpowiedzialne za alokację siedmiu śmigłowców w oparciu o dyspozycje centrum. Do jego zadań należy dostarczanie współrzędnych GPS i innych danych nawigacyjnych dla helikopterów, śledzenie lotów, zawiadamianie służb poszukiwania i ratownictwa (SAR) w razie wypadków, a także pomoc w organizacji tras transportu pacjentów do szpitali docelowych. Posiadanie jednolitej floty z uniwersalnymi procedurami w znacznym stopniu ułatwia pracę.

Węgierski HEMS chce być pionierem w zakresie medycyny ratunkowej na Węgrzech. Wprowadzone elementy zarządzania klinicznego obejmują rygorystyczne programy naboru nowych lekarzy i sanitariuszy oraz edukację i szkolenia uzupełniające z dziedziny medycyny ratunkowej. Częścią programu jest również szkolenie członków załogi HEMS, podobnie jak Zarządzanie Zasobami Ludzkimi w Załodze HEMS (ACRM).

CZŁONKOSTWO

Nowszy projekt był pochodną członkostwa Węgier w Europejskim Komitecie HEMS i Pogotowia Lotniczego (EHAC). Pozostałe elementy zarządzania klinicznego obejmują szersze zastosowanie Standardowych Procedur Operacyjnych (SOP) w zadaniach klinicznych i pozaklinicznych, audyty i badania mające na celu poprawę jakości opieki. W ramach opieki przedszpitalnej na Węgrzech wprowadzono wystandaryzowane znieczulenie w trybie ratunkowym oraz wiele innych procedur, których znaczna część stanowiła projekty pionierskie. Węgierskie Pogotowie Lotnicze jest dumne z członkostwa w EHAC oraz w Medycznej Grupie Roboczej EHAC, jak również w grupie EUPHOREA, europejskim stowarzyszeniu do spraw badań w dziedzinie medycyny ratunkowej. Jesteśmy bardzo dumni, że nasz dyrektor medyczny współprzewodniczy grupie EHAC MWG wraz z profesorem Hansem-
-Mortenem Lossiusem.

Szanse i wyzwania

Możliwości, które rysują się w przyszłości, są ogromne. Zależą od planów rządu i finansowania. Chcielibyśmy wprowadzić lepszy sprzęt medyczny służący na przykład do badań USG czy pomiarów gazometrycznych oraz nowe procedury, jak transfuzja krwi w trybie ratunkowym. Załoga mogłaby także wzbogacić swoją „flotę” o pojazdy, dzięki którym docierałaby na miejsce zdarzenia w razie złych warunków atmosferycznych. Szkolenia załogi powinny w przyszłości obejmować przepływ kompetencji prowadzący do poprawy wyników i bezpieczeństwa całego zespołu. Węgierski HEMS dostrzega również potrzebę wprowadzenia programów szkoleniowych w stopniu podstawowym i zaawansowanym dedykowanych pilotom śmigłowców. W rezultacie otrzymywaliby kwalifikacje „wyspecjalizowanych” pilotów HEMS, jako że tradycyjne źródło wyszkolonych pilotów (wojsko) nie jest już źródłem pewnym.

Inna sprawa, która domaga się rozwiązań w najbliższej przyszłości to kwestia wynagrodzeń załóg, począwszy od pilotów przez sanitariuszy po lekarzy. Są one znacznie poniżej średniej europejskiej. Nie ma alternatywy, która powstrzymałaby wykwalifikowany personel przed opuszczaniem kraju. Chcielibyśmy także doświadczyć nowej ery w działaniach europejskiego HEMS, m.in. w zakresie operacji transgranicznych i bliższych relacji ze wszystkimi europejskimi zespołami HEMS. Biorąc pod uwagę wszystkie te plany, naszym celem jest bliska współpraca z EHAC, naszymi partnerami w Europie Środkowej i całą europejską wspólnotą HEMS.

ZALOGUJ SIĘ

X