Oleh V. Rudynskyi
Wydział Badań Przygotowania Wsparcia Instytutu Badań Medycyny Militarnej i Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej, Kijów, Ukraina

Streszczenie

Artykuł analizuje związek pomiędzy oddziałami i obiektami pomocy medycznej a rozmiarem i strukturą strat sanitarnych sił Ukraińskich Sił Zbrojnych w operacjach antyterrorystycznych w kontekście obowiązujących regulacji prawnych i doświadczeń innych krajów w operacjach militarnych w ciągu ostatnich 20 lat.

WPROWADZENIE

Po rozpadzie Związku Radzieckiego Ukraina „odziedziczyła” oddziały wojskowe składające się z miliona osób. Oczywiście młoda, niepodległa Ukraina nie była w stanie utrzymać tak dużych sił zbrojnych z powodu kryzysu ekonomicznego, politycznego i społecznego. Ten czynnik stał się warunkiem wstępnym do działań mających na celu redukcję Ukraińskich Sił Zbrojnych, które zostały nazwane procesem reform.
Jako wynik długotrwałych reform Ukraińskich Sił Zbrojnych, koncepcje dotyczące wsparcia medycznego operacji militarnych uległy kilku zmianom [1]. W związku z redukcją jednostek bojowych liczba wojskowych sił medycznych została trzykrotnie zmniejszona. Dotyczyło to również infrastruktury wojskowej opieki medycznej. W wyniku zmian organizacyjnych i personalnych w batalionach Ukraińskich Sił Zbrojnych stanowisko ratownika taktycznego zostało przewidziane tylko na czas wojny, a co czwarte stanowisko oficera medycznego pozostało nieobsadzone. Rezerwy oddziałów medycznych średnio pokryły 78% zapotrzebowania, dostępność sprzętu i wyposażenia medycznego – około 88%, z czego 65% stanowiły przestarzałe modele [2]. W tym stanie służby medyczne Ukraińskich Sił Zbrojnych zderzyły się z wydarzeniami na Krymie i przeprowadziły operacje antyterrorystyczne (ATO− anti-terrorist operation) we wschodniej Ukrainie, w regionie Ługańska i Doniecka.
Artykuł analizuje, na podstawie badania oddziałów walczących we współczesnych konfliktach zbrojnych, niedociągnięcia dotyczące funkcjonowania sił wsparcia medycznego, które miały znaczący wpływ na rozmiar i rodzaj strat sanitarnych w czasie ATO. Wykorzystano dane z raportów ATO, publikacji naukowych i materiały konferencyjne poświęcone specyfice służby medycznej w siłach medycznych w czasie wykonywania zadań w trakcie przeprowadzania ATO. Przeanalizowano również i uporządkowano dane z piśmiennictwa.

ANALIZA

Zgodnie ze zdaniem ekspertów [2, 3] na początku działań militarnych na terenie Ukrainy obserwowano dyskrepancję pomiędzy dostępnymi środkami służb medycznych a zapotrzebowaniem na wsparcie medyczne. Z naszego punktu widzenia głównym wyzwaniem była niewystarczająca liczba personelu medycznego z odpowiednim doświadczeniem, małe wsparcie materialne i techniczne, brak skutecznych środków ochrony osobistej dla personelu wojskowego, brak nowoczesnych pojazdów do ewakuacji, zwłaszcza zbrojnego transportu sanitarnego itd.
W latach 1998–2013 została przeprowadzona na Ukrainie bezprecedensowa redukcja sił zbrojnych, w wyniku czego prawie zlikwidowano system szkoleniowy kadry oficerskiej Ukraińskich Sił Zbrojnych ustanowiony w latach 90. Jedyna instytucja naukowa kształcąca kadry medyczne na Ukrainie – Ukraińska Wojskowa Akademia Medyczna (dalej zwana Akademią) również uległa zmianom. Z powodu braku przez kilka lat rządowego rozporządzenia dotyczącego rozpoczynania studiów w Wojskowym Instytucie Medycznym Akademii i redukcji struktury organizacyjnej praktycznie zniszczono system szkolenia medycznej kadry oficerskiej Ukraińskich Sił Zbrojnych i innych formacji militarnych. Należy podkreślić, że do 2013 roku z Ukraińskich Sił Zbrojnych było rocznie zwalnianych od 50 do 90 lekarzy wojskowych. Główne przyczyny zwolnień stanowiły osiągnięcie wieku emerytalnego (70%) i niska motywacja do pełnienia służby (15%). Także w prawie wszystkich Akademiach Medycznych na Ukrainie zostały zredukowane wydziały wojskowe. Tylko 3 Wydziały Medycyny Katastrof i Medycyny Wojskowej zostały utrzymane na Państwowym Uniwersytecie Medycznym w Tarnopolu, Państwowym Uniwersytecie Medycznym w Zaporożu i Narodowym Uniwersytecie Medycznym w Charkowie, z których wybierano grupę z podstawową wiedzą medyczną, by studiowała na Akademii. Wyżej wspomniane działania doprowadziły do powstania znacznego niedoboru lekarzy wojskowych na początku 2014 roku.
W tych samych latach został zniszczony system szkoleniowy strzelców będących ratownikami taktycznymi i trenerów zdrowia, którzy powinni być bezpośrednio włączeni we wsparcie medyczne w czasie prawdziwych walk. Po upadku Związku Radzieckiego na Ukrainie pozostały trzy oddzielne bataliony treningowe (w Czerniowcu, Berdyczowie i Desnie), które prowadziły szkolenie trenerów zdrowia. Te medyczne jednostki szkoleniowe zostały zreformowane i ponownie zredukowane. Od 1999 tylko szkoleniowy oddział medyczny składający się z personelu szpitala wojskowego we wsi Desna, w regionie Czernihów, pozostał częścią Ukraińskich Sił Zbrojnych. W październiku 2013 przestał on istnieć.
Zatem plutony nie posiadały strzelców będących ratownikami taktycznymi, a w batalionach nie było trenerów zdrowia. Brygady batalionów medycznych nie posiadały personelu i były niezdolne (z uwagi na kompletność i wykształcenie personelu) do wypełnienia misji. Automatyczna redukcja stanowisk w jednostkach medycznych doprowadziła do deformacji ich struktury organizacyjnej. Ich obsada wynosiła około 80%, a włączając lekarzy – około 65%.
Jeśli chodzi o sprzęt medyczny, to zaopatrzenie w sprzęt bieżącego użytku odbywa się na poziomie centralnym według określonych zasad, uwzględniających 60% zapotrzebowania szpitala i jednostki militarnej. Dostarczane jest 100% opatrunków, a sprzęt medyczny dystrybuowany jest w bardzo ograniczonej ilości i tylko do jednostek szpitalnych. Zapasowe osobiste apteczki pierwszej pomocy (AK-1) nie zostały wyposażone, z uwagi na usunięcie produktów z ograniczonym okresem przechowywania. Z powodu ograniczonego finansowania nie zostały zakupione za granicą apteczki pierwszej pomocy AK-1, a na Ukrainie nie były produkowane w formie i składzie określonym w odpowiednim rozporządzeniu, właściwie, były one tylko „na papierze”.
Odnośnie zapasów na stan wyjątkowy zasobów medycznych (ES − emergency stock) – stan techniczny sprawia, że ich wykorzystanie w celach, do jakich są one przeznaczone jest niemożliwe (zostały wyprodukowane głównie w latach 1960−1980). Również nieuzasadniona redukcja grup zajmujących się konserwacją sprzętu medycznego nie pozwoliła na przeprowadzanie napraw i rutynowych prac serwisowych dotyczących aparatury i sprzętu medycznego w wojskowych jednostkach medycznych oraz zaopatrzenia medycznego „ES” w jednostkach wojskowych.
Jednostki wojskowe i ich wydziały służby medycznej nie są wyposażone w zbrojne pojazdy do ewakuacji rannych z pola walki. Zostały wyeliminowane transportery działające na pierwszej linii walki z czasów sowieckich na bazie LUAZ-967, których użycie nie było zasadne nawet w tamtych czasach i niczym ich nie zastąpiono. Oddziały nie miały prawie nic, poza pojazdami sanitarnymi UAZ-452-A, ponad wszelkie normy wyeksploatowanymi.
Podsumowując powyższe, możemy stwierdzić, że początek rozpadu służb medycznych Ukraińskich Sił Zbrojnych przypada na czas przeprowadzania reform, co w zasadzie oznaczało czas rozpoczęcia redukcji. System szkoleniowy średniego personelu medycznego (pielęgniarek i ratowników wojskowych) dla Ukraińskich Sił Zbrojnych został zniszczony. Redukcja etatów w jednostkach wojskowych doprowadziła do deformacji ich struktury organizacyjnej. Ich zasoby osobowe były niewystarczające do wykonywania zadań na odpowiednim poziomie. Oficerowie Ukraińskich Sił Zbrojnych i innych jednostek wojskowych byli wyposażeni w wystandaryzowane środki osobistej ochrony zdrowia, ale nie umieli się nimi posługiwać. Dodatkowo praktycznie nie było opancerzonych ambulansów do ewakuacji medycznej rannych z pola walki (centra strat medycznych).
Przeanalizujmy korelację pomiędzy nieodwołalnymi i sanitarnymi stratami we współczesnych konfliktach zbrojnych i zależność wspomnianej korelacji od możliwości wojskowych jednostek medycznych oraz posiadanych środków do ratowania rannych z pola bitwy.
Zgodnie z klasyfikacją funkcjonującą w Ukraińskich Siłach Zbrojnych, wszystkie ofiary z oddziałów, które powstały w czasie walki nazywane są stratami brutto. Straty brutto dzielone są na straty nieodwołalne i sanitarne. Straty nieodwołalne obejmują: zabitych w bitwie, pojmanych i zaginionych. Straty sanitarne, zależnie od przyczyny, która doprowadziła do niezdolności dzielone są na straty poniesione w czasie bitwy i poza nią. Bitewne straty sanitarne (potoczne określenie − ranni) – straty personelu wojskowego spowodowane wpływem jakiegokolwiek typu broni lub innych czynników wpływających na przebieg misji zbrojnych. Niebitewne straty sanitarne (potoczne określenie − pacjenci) obejmują personel wojskowy, który utracił zdolność do walki z powodów nie związanych bezpośrednio z działaniami wroga lub z wykonywaniem misji zbrojnych (pacjenci, którzy nie ponieśli urazu w wyniku walki) [4].
Wielkość strat nieodwołalnych i sanitarnych Ukraińskich Sił Zbrojnych i innych jednostek wojskowych personelu zaangażowanego w ATO od początku operacji, stan na dzień 19.06.2016, przedstawiona jest w Tabeli 1.
Należy zauważyć, że poziom strat nieodwołalnych jest bardzo wysoki w porównaniu do poziomu strat sanitarnych i daje stosunek 1 do 3,5 (stosunek ten w Ukraińskich Siłach Zbrojnych wyniósł 1 do 3,36). Niestety, musimy pamiętać, że większość z „zaginionych” żołnierzy nie jest uznawanych za zmarłych, dopóki ich ciała nie zostaną odnalezione lub zidentyfikowane. Biorąc pod uwagę ten fakt, aktualny stosunek strat nieodwołalnych do sanitarnych powinien być nawet niższy niż wyżej wspomniany. We współczesnych konfliktach zbrojnych i operacjach wojskowych Armii Stanów Zjednoczonych poziom strat nieodwołalnych w stosunku do strat sanitarnych wynosi 1 do 9.
Te wskaźniki, w naszej opinii, mogą wynikać ze specyfiki przeprowadzania ATO (użycie licznych wystrzeliwanych systemów rakietowych, zasadzek, aktywny udział snajperów itd.), jak również braków ilościowych strzelców będących ratownikami taktycznymi, pomocy sanitarnej, osób przenoszących ludzi, instruktorów medycznych, niekompletności wyposażenia medycznego: osobistych apteczek pierwszej pomocy, zbrojnych pojazdów do ewakuacji rannych z pola bitwy itd. W tym kontekście widać istotny związek pomiędzy możliwościami i środkami pomocy medycznej w rejonie ATO a rozmiarem i strukturą strat sanitarnych.
Struktura strat sanitarnych wśród oficerów Ukraińskich Sił Zbrojnych, według ich lokalizacji anatomicznej, w porównaniu z innymi konfliktami zbrojnymi i operacjami wojskowymi, przedstawiona jest w Tabeli 2.
Znaczący odsetek ran głowy i kończyny w trakcie przeprowadzania ATO jest związany, naszym zdaniem, z właściwościami broni stosowanej przez wroga i niemożnością, na tę chwilę, ochrony kończyny (dominują rany spowodowane odłamkami).
Struktura militarnych strat sanitarnych wśród personelu wojskowego w rejonie ATO według czynników etiopatogenetycznych, w porównaniu ze zbrojnymi konfliktami w Afganistanie i Republice Czeczeńskiej przedstawiona jest w Tabeli 3.
W analizie strat sanitarnych wśród personelu wojskowego w obszarach ATO z podziałem według czynnika etiopatogenetycznego zauważalny jest wzrost stosunku ran postrzałowych związanych z obrażeniami zadanymi przez odłamki, co związane jest z używaniem przez terrorystów ciężkich moździerzy i artylerii (systemy wielokrotnego wyrzutu rakiet „Grad”, itd.)
Doświadczenia z II Wojny Światowej pokazują, że brak asystentów medycznych i osób odpowiedzialnych za przenoszenie ludzi w czasie konfliktów militarnych prowadzi do istotnego opóźnienia w udzielaniu pierwszej pomocy żołnierzom rannym na polu bitwy [5, 6]. Udzielenie pierwszej pomocy i „przeniesienie” każdych 20 poważnie rannych z pola bitwy prowadzi do śmierci jednego asystenta medycznego lub osoby przenoszącej ludzi [7].
Analiza źródeł naukowych dotyczących oceny pierwszej pomocy udzielanej na polu walki [8−13] we współczesnych konfliktach militarnych wskazuje, że, pomimo relatywnie niskiego poziomu strat sanitarnych, są znaczące braki w udzielaniu pierwszej pomocy (przedmedyczna pierwsza pomoc), co może być związane z brakiem zdolności świadczenia pomocy medycznej przez jednostki wojskowe, brakiem młodszego personelu medycznym, nieadekwatnym wyposażeniem medycznym strzelców będących ratownikami taktycznymi, instruktorów sanitarnych i ratowników taktycznych.
Doskonale wiadomo, że aby osiągnąć najlepsze wyniki w ratowaniu rannych na polu bitwy personel medyczny musi być odpowiednio wyszkolony i wyposażony, a wysoki poziom opieki medycznej nie tylko pomaga chronić życie żołnierzy, ale ma również pozytywny wpływ na morale kadr wojskowych. Dodatkowo, czas i jakość udzielenia pierwszej pomocy (pierwszej pomocy przedmedycznej) ma istotny wpływ na wskaźniki ekonomiczne, redukuje koszty dalszego specjalistycznego leczenia, rehabilitacji i świadczeń wypłacanych przez państwo na rzecz rannych, którzy stracili kończyny, stali się niepełnosprawni itd.
W przypadku śmierci, odniesienia obrażeń lub braków wśród personelu wojskowych służb medycznych stosunek strat nieodwołalnych w personelu wojskowym w strukturze start brutto wzrośnie z powodu niemożności udzielenia pomocy medycznej w odpowiednim czasie znaczącemu odsetkowi ofiar. Nieobecność jednego strzelca będącego ratownikiem lub instruktora sanitarnego na polu walki może potencjalnie prowadzić do pojawienia się 20–24 rannych, którym nie zostanie udzielona pierwsza pomoc (nie mniej niż pięciu z nich może umrzeć z powodu obrażeń, których zaopatrzenie w odpowiednim czasie mogłoby uratować im życie). Braki w liczbie osób odpowiedzialnych za przenoszenie ludzi mogą doprowadzić do pozostawienia (i prawdopodobnie śmierci) na polu bitwy 6 do 8 poważnie rannych żołnierzy.
Brak jednostek wojskowych (pododdziałów) wyposażonych w wystarczającą liczbę uzbrojonych pojazdów do ewakuacji rannych z pola walki wpływa, w naszym mniemaniu, nie tylko na wzrost poziomu nieodwołalnych strat sanitarnych, ale również na wzrost liczby strat wśród personelu medycznego działającego na linii fontu. Potencjalne straty sanitarne i nieodwołalne wśród personelu medycznego spowodują wzrost zapotrzebowania na nowe kadry zarówno na polu walki, jak i w szpitalach. Ważne są również tak zwane „straty psychiczne”. Tak więc, według Sohina i wsp. [14, 15], podczas modelowania czynników w czasie bitwy, wskaźniki realizacji indywidualnych celów personelu wojskowych jednostek pomocy medycznej wśród osób biorących udział w eksperymencie, pogorszyły się o prawie 1/3, a wykonanie celów grupowych pogorszyło się w 21–44% przypadków, co z pewnością wpływa na możliwość niesienia przez personel medyczny pierwszej pomocy na polu bitwy. To wskazuje na konieczność ćwiczenia (szkolenia) personelu medycznego na poligonie, który symulować będzie warunki bitwy, co zapewni zarówno psychologiczną, jak i fizyczną adaptację oficerów do możliwych wojskowych starć (bitw).
Do analizy strat sanitarnych ranni pochodzący z krajów NATO dzieleni są na trzy główne kategorie:
1. ranni, którzy przeżyją, pomimo braku otrzymania pierwszej pomocy (przedmedycznej pierwszej pomocy),
2. ranni, którzy umrą, niezależnie od otrzymania pierwszej pomocy (przedmedycznej pierwszej pomocy),
3. ranni, którzy umrą, jeśli nie otrzymają w odpowiednim czasie odpowiedniej pierwszej pomocy (przedmedycznej pierwszej pomocy) [16].
W analizie oceny start sanitarnych w czasie operacji militarnych, przede wszystkim uwagę przyciąga zwłaszcza kategoria „uratowanych rannych” (kategoria 3), którzy przeżyją, jeśli w odpowiednim czasie otrzymają pierwszą pomoc (przedmedyczna pierwsza pomoc).
Analiza przyczyn zgonu żołnierzy podczas operacji wojskowych w nowoczesnych konfliktach zbrojnych [9, 10, 13, 16, 17] wskazuje, że znacząca część, od 9% (w Czeczeni) do ponad 25% (wojna w Iraku i Afganistanie) może być ocalona poprzez dostarczenie pierwszej pomocy na odpowiednim poziomie i w odpowiednim czasie (przedmedycznej pierwszej pomocy). Główną przyczyną zgonów wśród rannych była masywna utrata krwi i wstrząs [19].
Według Istridje i wsp., 4596 Amerykanów zostało zabitych w trakcie przeprowadzania operacji „Trwała Wolność” i „Niepodległość dla Iraku” prowadzonych przez Armię Amerykańską w 2012 roku. Odsetek rannych, którzy mogli zostać ocaleni wynosił 27,6%. Najczęstszymi przyczynami zgonu były:
– 91% – krwawienie: z rannych kończyn [119 osób z 888] − 13.5%; ze złożonych obrażeń [171 osób z 888] − 19.2%; z ran ciała [598 osób z 888] − 67.3%;
– 7.9% − niedrożność dróg oddechowych;
– 1.1% − odma prężna.
Na polu walki udzielenie pierwszej pomocy (przedmedycznej pierwszej pomocy), jest ważnym aspektem wpływającym na przeżycie rannych. Dodatkowo, może za istnieć sytuacja, w której podczas pojawienia się rannych, nie będzie personelu medycznego w pobliżu.
W takiej sytuacji żołnierz będzie musiał samodzielnie sobie lub innej osobie udzielić pierwszej pomocy (przedmedycznej pierwszej pomocy).
Czołowe kraje NATO (Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Kanada, itd.) wprowadziły do szkolenia personelu medycznego i niemedycznego programy treningowe (kursy), opracowane na podstawie medycyny opartej na faktach (anevidence-based medicine), dedykowane „Pomocy rannym na polu bitwy” (taktyczno-bojowa opieka nad poszkodowanym, ТССС − Tactical Combat Casualty Care) i opracowały kursy szkoleniowe dla żołnierzy dotyczące udzielania pierwszej pomocy na polu walki (ratownik pola walki). Celem programu TCCC jest by pomagać rannym, którzy odnieśli nieśmiertelne obrażenia i ratowanie ich życia, zanim zostaną ewakuowani do miejsca udzielenia pierwszej medycznej lub pomocy profesjonalnej. Obserwacje przeprowadzone przez Dowództwo Armii Stanów Zjednoczonych dotyczące szkolenia i edukacji personelu wojskowego w kwietniu 2010 pokazały, że program treningowy TCCC, według amerykańskich żołnierzy, jest drugim co do ważności elementem gruntownego szkolenia mającego na celu ukończenie misji bojowych, po szkoleniu z użycia broni osobistej.
Biorąc pod uwagę skrajne warunki dotyczące jakości szkolenia personelu wojskowych jednostek medycznych i ich wyposażenia na Ukrainie, od pierwszych dni działań militarnych we wschodniej Ukrainie zaczęli napływać wolontariusze i członkowie organizacji społecznych i oraz międzynarodowych, jak również zaniepokojeni obywatele, by wesprzeć Ukrainę i dostarczyć bezcennej pomocy Ukraińskim Siłom Zbrojnym.
Podczas częściowej mobilizacji na Ukrainie w centrach szkoleniowych i na poligonach były organizowane przez oficerów i wolontariusz z organizacji cywilnych („Patrioci”, „T-Pomocnicy”, „białe berety”, „Zabezpieczający patrioci”, itd.) szkolenia z samodzielnej i udzielanej drugiej osobie pierwszej pomocy bezpośrednio po doznaniu obrażeń w czasie działań wojennych. W 2015 roku przy pomocy certyfikowanych instruktorów należących do cywilnych organizacji założonych przez wolontariuszy szkolenia dla ratowników wojskowych (ratowników pola walki) organizowane były we wszystkich wyższych szkołach wojskowych i jednostkach szkolenia wojskowego wyższych instytucji edukacyjnych Ministerstwa Obrony Narodowej Ukrainy, Ukraińskiej Gwardii Narodowej, Straży Granicznej i innych formacji militarnych. Szkolenia objęły ponad 500 naczelników oraz oficerów szkolących, w wydziałach edukacji, reprezentantów uniwersyteckich wydziałów zdrowia, którzy w przyszłości zapewnią takie szkolenie kadetom i studentom młodszych klas (według zasady „naucz nauczycieli”). W 2015 szkolenie „Militarny Trening Medyczny” zostało wprowadzone w wyższych szkołach wojskowych do programu nauczania taktycznych kursów wojskowych na poziomie eksperckim.
Eksperci Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej wraz z przedstawicielami Komitetu Medycyny i Medycznej Adaptacji, Rada Wolontariuszy Ministerstwa Obrony Narodowej Ukrainy, instruktorzy, inicjatywy zorganizowane przez wolontariuszy, organizacje i eksperci stworzyli następujące standardy szkolenia personelu medycznego na Ukrainie:
Standard kształcenia: I-CT-3: „Szkolenie z medycyny taktycznej oficera wojskowego” [19] – liczba godzin dydaktycznych: 24 (przystosowano kurs udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej na polu walki (ratownik pola walki);
Standard kształcenia: „Profesjonalne szkolenie oddziałów (szwadronów) instruktorów sanitarnych” – liczba godzin dydaktycznych: 320.
We wrześniu 2015 Medyczny Oddział Szkoleniowy 169. Centrum Szkoleniowego powstał na bazie 169. Centrum Szkoleniowego Ukraińskich Sił Zbrojnych (we wsi Desna), gdzie rozpoczęto szkolenie instruktorów sanitarnych dla Ukraińskich Sił Zbrojnych i innych jednostek militarnych.
Generalnie, możemy powiedzieć, że sytuacja na Ukrainie dotycząca szkolenia wojskowego w dziedzinie medycyny taktycznej się poprawiła, jednak problem nie został w pełni rozwiązany.
Sytuacja dotycząca zestawów medycznych również się zmieniła. Rozporządzenie Ministra Zdrowia Ukrainy (numer 1087 z 19.08.2014) zatwierdziło wzór poszczególnych typów wojskowych zestawów medycznych, jak: osobiste wojskowe apteczki pierwszej pomocy; wojskowe apteczki pierwszej pomocy do specjalnego użytku; uniwersalne wojskowe apteczki pierwszej pomocy; wielozadaniowe wojskowe apteczki pierwszej pomocy.
W tym samym czasie, rozkaz Szefa Sztabu Generalnego Ukraińskich Sił Zbrojnych zatwierdził nowy skład osobistych apteczek pierwszej pomocy i militarnych toreb medycznych, zgodny ze standardami NATO i biorący pod uwagę sposób funkcjonowania jednostek wojskowych.
Aktualnie, zostało wyprodukowanych łącznie około 90 tysięcy osobistych apteczek pierwszej pomocy i zostały one przekazane, zgodnie z rozkazami, jednostkom służącym w obszarze ATO (liczba ta nie obejmuje osobistych apteczek pierwszej pomocy zakupionych i wręczonych przez wolontariuszy jako pomoc humanitarna na rzecz Ukraińskich Sił Zbrojnych).
Powinniśmy również zauważyć znaczącą poprawę w zaopatrzeniu jednostek medycznych wykonujących zadania w obszarze ATO w uzbrojone pojazdy sanitarne. Decyzją Ministra Obrony Narodowej Ukrainy z 12.08.2014, uzbrojone pojazdy sanitarne zostały dodane do wyposażenia brygad zmechanizowanych jednostek medycznych, co istotnie ułatwiło ewakuację rannych z pola bitwy i pomogło ocalić życie, zarówno rannych, jak i personelu medycznego. Obecnie około 60 uzbrojonych pojazdów sanitarnych zostało dostarczonych do strefy ATO.
Tak więc możemy wnioskować, że jednostki medyczne, które wypełniają zadanie wsparcia medycznego w obszarze ATO, generalnie są wyposażone w zestawy medyczne, uzbrojone pojazdy do transportu sanitarnego oraz posiadają odpowiednią ilość personelu (w porównaniu z początkowym etapem ATO).

WNIOSKI

1. Analiza wsparcia medycznego we współczesnych konfliktach zbrojnych ukazuje, że środki pierwszej pomocy (przedmedyczna pierwsza pomoc) na polu walki są kluczem do ratowania życia rannym. Brak lub nieudzielenie w odpowiednim czasie pierwszej pomocy na polu walki może doprowadzić do zgonu co najmniej 25% ofiar warunkowo śmiertelnych obrażeń i wymagać będzie na kolejnych etapach zwiększonej opieki medycznej z powodu pogorszenia się stanu rannych.
2. W przypadku śmierci, obrażeń lub braków kadrowych wojskowych służb medycznych stosunek ostatecznych zmian kadr wojskowych w strukturze strat brutto zwiększy się z uwagi na brak możliwości udzielenia pomocy medycznej, w odpowiednim czasie, istotnej liczbie ofiar. Nieobecność strzelca − ratownika medycznego lub instruktora sanitarnego na polu walki może prowadzić do tego, że 20 do 24 rannych nie zostanie udzielona pierwsza pomoc (nie mniej niż 5 z nich może umrzeć z powodu obrażeń, w których udzielenie pomocy w odpowiednim czasie uratowałoby im życie).
3. Brak pododdziałów wojskowych wyposażonych w odpowiednią liczbę uzbrojonych pojazdów do ewakuacji sanitarnej istotnie wpływa na wzrost strat nieodwołalnych wśród kadry wojskowej, a zwłaszcza wśród personelu medycznego działającego na linii frontu.
4. Najlepsze efekty ratowania poszkodowanych na polu walki zapewni wprowadzenie i standaryzacja istniejących na Ukrainie rozporządzeń, wytycznych, instrukcji i programów szkoleniowych dla kadr wojskowych, włączając lekarzy wojskowych, zgodnie ze standardami TCCC (Tactical Combat Casualty Care − taktyczno-bojowa opieka nad poszkodowanym).

Piśmiennictwo

1. Pas’ko VV, Baduk MI, Kotuza AS. System of the medical support of the Armed Forces of Ukraine in the conditions of military conflicts of different intensity. Military Medicine of Ukraine. 2005;5(1):5-11.
2. Andronatiy VB, Zhakhovskyi VA, Bulakh OY, Livinskyi VG.
Medical support system for the Armed Forces of Ukraine: current status and prospects for development in the context of upcoming changes in the rules of troops employment. Science and Defense. 2014;3:23-29.
3. Zhakhovskyi VА, Bulakh OY, Livinskyi VG, Strigenko VI. Views on improvement organizational building system of the medical support of the Armed Forces of Ukraine. Military medicine of Ukraine. 2014;14(1):17-22.
4. Baduk MI. Vi’yskovo-meduchna pidgotovka [Military-medical training]. Kyiv: MP Lesja Publ., 2007. 484.
5. Smirnov EI. Voina i voennaj medicina (1939-1945gg.): musli i vospominanij [War and military medicine (1939- 1945): thoughts and memories]. Moscow: Medicina Publ., 1976. 462.
6. Nechayev EA. Medicinskoe obespechenie Sovetsko’i armii v operaciajh Velikoi Otechestvennoi voinu 1941-1945 gg. [Medical support of the operations Soviet Army in the Great Patriotic War 1941-1945 gg.]. Moscow: Voenizdat Publ., 1993. 341 p. (T 1), 415 p. (T 2).
7. Bulakh OY. [Analysis of first aid on the battlefield in modern military conflict]. Military Health Problems. 2006;16:349-355.
8. Devyatkin AE, Zuev VK, Ivanсov VA [Experience of qualified and specialized emergency surgical care in armed conflict in the North Caucasus]. Military Medical Journal. 2003; 7: 13-19.
9. Nechayev EA. [Experience in medical support of Soviet troops in Afghanistan and issues of further development of military medicine]. Military Medical Journal. 1992;4-5:5-14.
10. Zhahovskyі VA. [Features of the medical support of military operations combined grouping of troops (forces) of the Russian Federation during the armed conflict of 1994-1996 аnd counter-terrorist operation in the North Caucasus in 1999-2001]. Military Medicine of Ukraine. 2011;11(1):163-172.
11. Gumanenko EK, Samohvalov IM, Trusov AA., Golovko KP.
[Surgical care to the wounded in counterterrorism operations in the North Caucasus: the first, pre-medical and medical assistance Pervak in the combat zone (second message)]. Military Medical Journal. 2005;3:4-13.
12. Gumanenko EK, Samohvalov IM, Trusov AA, Severin VV. [Principles of organization of surgical care and structural features of the sanitary losses in counterterrorism operations in the North Caucasus (first message)]. Military Medical Journal. 2005;1:4-13.
13. Sinopalnikov IV. [Sanitary losses of Soviet troops during the war in Afghanistan]. Military Medical Journal. 1999;11:4-10.
14. Sohin AA, Bulakh OY, Czerny LM. [The strategy of preserving life wounded in contemporary wars and peacetime emergencies]. Science and Defense. 2006;1:44-48.
15. Sohin OO, Rychka OV, Bulah OYu et al. [Organization of medical support of the armed forces NATO: Textbook]. Kyiv., 2006, 368.
16. Eastridge BJ, Hardin M, Cantrell J et al. Died of wounds on the battlefield: causation and implications for improving combat casualty care. J. Trauma. 2011;71(1):4-8.
17. Nessen SC, Lounsbury DE, Hetzn SP et al. War surgery in Afghanistan and Iraq. A series of cases: 2003-2007 (Textbooks of Military Midicine). Walter Reed Army Center Borden Institute, 2008. 400.
18. Elster EA, Butler FK, Rasmussen TE. Implications of Combat Casualty Care for Mass Casualty Events. JAMA. 2013;310(5):475-476.
19. Baduk MI, Steblyk VV, Hudyma AA et al.  Standart pidgotovku I-CT-3 (vudanja 2): Pidgotovka viy’skovoslugbovc’a z taktuchnoi medicinu [Standard training I-CT-3 (edition 2): Preparation of a military of tactical medicine]. Kyiv: MP Lesja Publ., 2015. 148.
20. Baduk MI, Stepanenko AV, Kozachok VY et al.  Standart pidgotovku (vudanja 1): Phaxova pidgotovka sanitarnogo instruktora rotu (batarei) [Standard training (edition 1): Professional training instructor sanitation company (battery)]. Kyiv: MP Lesja Publ., 2015. 400.

Adres do korespondencji
Rudynskyi Oleh Volodymyrovich (Rudynskyi Oleh)
Ukrainian Military Medical Academy
24, Melnikova str.,
Kyiv 04050,
 tel.:+380672681871
e-mail: rudynskyi@ukr.net;

Nadesłano: 27.07.2016
Zaakceptowano: 10.10.2016