[:pl]Adrianna Skoczek
Studentka V roku psychologii (specjalność kliniczna i osobowości), Wyższej Szkoły Biznesu-National Louis University, Nowy Sącz, Polska

Streszczenie

Artykuł opisuje pożądane cechy i działania podejmowane przez ratowników medycznych w ich kontaktach z poszkodowanymi w wypadkach. Ma on na celu przybliżyć techniki używane w pierwszej pomocy psychologicznej, tak by kontakt z ofiarami był jeszcze bardziej skuteczny, a sama rozmowa ratownika z pacjentem nie wywoływała dodatkowo niepotrzebnego stresu.

Wsparcie psychologiczne można zdefiniować najprościej jako interakcję społeczną, mającą na celu przekazanie pomocy, polegającą na wymianie emocji,czy też informacji. Najważniejszym celem wsparcia jest zredukowanie poziomu stresu, podtrzymanie na duchu osoby, której pomagamy, także poprzez opanowanie kryzysu sytuacyjnego i tworzenie poczucia bezpieczeństwa, przynależności, zbliżania do rozwiązania sytuacji problemowej [1]. Podstawowe zasady, którymi ratownik udzielający wsparcia powinien się kierować to: wzbudzanie zaufania, cierpliwość, chęć przybliżenia się do rozwiązania kryzysu, ukazanie chęci zrozumienia, aktywne słuchanie, obserwacja [2]. Radzenie sobie ze stresem nazywane jest copingiem [3].

COPING I CO DALEJ?

Tak jak wspomniałam, wsparcie psychologiczne ściśle związane jest z radzeniem sobie ze stresem, a w przypadku zespołów ratownictwa medycznego i innych służb chroniących ludzkie zdrowie i ratujących życie to umiejętność pokonania nie tylko własnego stresu, ale także pomoc ludziom będącym w potrzebie. Konieczne jest zatem zwiększenie świadomości służb ratowniczych na temat pomocy psychologicznej, którą mogą zastosować w swojej codziennej pracy. Każdy z nas czasem znajduje się w ciężkiej, stresowej sytuacji, jednak każdy z nas to oddzielna jednostka, inaczej odczuwająca, inaczej przeżywająca to samo wydarzenie, pod innym kątem na nie patrząca. Każdy z nas to swoiste indywiduum mające w swoim zapasie określone doświadczenia życiowe, dlatego też ludzie w różnoraki sposób odczuwają stres, inne są także mechanizmy, które wykorzystują do jego zwalczania.
Lazarus wyróżnia trzy rodzaje stresu: społeczny − czyli ten, który odnosi się do wszystkich relacji jednostki z ludźmi ją otaczającymi, psychologiczny – opisujący indywidualną ocenę danej sytuacji, reakcje jednostki − powoduje on bardzo często zakłócenie w funkcjonowaniu emocjonalnym − oraz fizjologiczny, nazywany inaczej biologicznym, czyli wszystkie zmiany zachodzące w ciele, w reakcjach jednostki na daną sytuację, i związane z nimi ewentualne choroby powstałe na skutek nieradzenia sobie z sytuacją lub sytuacjami stresowymi [3].
Reakcje na stres dzielimy trojako na: emocjonalną – niepokój, napięcie; psychologiczną – poszukiwanie informacji związanych ze sposobami rozwiązywania problemów, pomocy w ich rozwiązaniu, dążenie do uspokojenia się; somatyczną – odczuwalna suchość w ustach, zwiększone napięcie mięśni, kołatanie serca [2].
Stres dzielimy według trzech nurtów, w zależności od jego źródła lokalizacji:
1. stres jako bodziec – każda sytuacja, zwłaszcza nowa, wywołuje w nas pewne emocje, niekiedy dobre − tak zwany eustres, innym razem złe − zwany inaczej dystresem; czasem jest to radość, czasem lęk, strach, które łączą się niejako w stres, często nazywany trudną sytuacją;
2. stres jako reakcja – psychologiczna, jak i fizjologiczna − na działanie stresowej sytuacji, jest to swoista automatyczna odpowiedź organizmu na stresor;
3. stres jako proces – całościowe działanie stresu na człowieka, relacja człowiek-otoczenie [3].
Model mechanizmu działania eustresu i dystresu wraz z fazami stresu według Selyego przedstawiony został na wykresie poniżej. Selye opisał stres w trzech stadiach, jakimi są: reakcja alarmowa, stadium odporności i stadium wyczerpania [3]. Jak widać, nie każdy stres to stres zły. Jednak ten artykuł chciałabym poświęcić złemu stresowi towarzyszącemu ratownikom w ich pracy, a także poszkodowanym w różnych wypadkach, ponieważ niestety właśnie ten rodzaj stresu przeważa w naszym życiu, a specjalistów w zakresie pierwszej pomocy psychologicznej potrzeba nam coraz więcej.

STATYSTKI

Statystyki wypadków drogowych są zatrważające. Z roku na rok coraz częściej dochodzi do wypadków drogowych (wg danych GUS w 2015r. było ponad 27 mln wypadków komunikacyjnych na polskich drogach), a ich liczba niestety z roku na rok rośnie. Od 2005 wzrosła o około 10 mln [4]. Oczywiście, na wypadkach komunikacyjnych się nie kończy. Wypadkiem nazywamy sytuację, w której są zabici i/lub ranni, kolizjami natomiast − zdarzenia drogowe bez ofiar. Wypadki można podzielić na lekkie, ciężkie, wypadki/katastrofy zbiorowe, śmiertelne, między innymi drogowe, ale także wypadki w pracy.
W każdej sytuacji niezwykle ważnym elementem jest wsparcie psychologiczne, udzielone przez ratowników medycznych na miejscu, w mechanizmie pomocy „tu i teraz”, bezpośrednio po wydarzeniu, kiedy to ofiary czy to obserwatorzy są przerażeni samym widokiem zdarzenia lub sami uczestnicy nie do końca wiedzą, co się stało.
Po traumatycznym zdarzeniu następuje tak zwana ostra reakcja na stres, polegająca na znalezieniu się w stanie „oszołomienia”, niezdolności do prawidłowego odczytywania bodźców, dezorientacji, łącznie z wycofaniem (osłupienie) lub przeciwnie − pobudzeniem (reakcja ucieczki). Możliwy jest także zanik pamięci. Podstawowymi objawami ostrej reakcji na stres, które mogą być stosunkowo łatwo rozpoznane przez ratowników są emocje, takie jak: strach, lęk, a także związane z nimi zachowania, takie jak: uczucie sparaliżowania, zaburzenia pamięci, unikanie traumatycznego zdarzenia, powracające myśli poszkodowanych. Oczywiście, nie każda reakcja na stres jest reakcją ostrą. Bardzo często pojawiają się tak zwane stany pośrednie, których objawami są: lęk i nastrój depresyjny. Zdarza się także obserwacja i zdiagnozowanie mieszanych objawów zaburzeń np. lękowo-depresyjnych, w przypadku zdarzenia, które jest sytuacją zagrożenia życia. W przypadku nieprzepracowania stresowej sytuacji, może dojść do: szukania pociechy w alkoholu, okazywania złości wobec innych (przeniesienie, jako mechanizm obronny), lub infantylizm (w postaci regresji i niemożności zareagowania w sposób odpowiedni do wieku) [2].

PRZYKŁADOWA SYTUACJA DROGOWA – KOMU POTRZEBNA JEST POMOC?

Zderzenie dwóch samochodów osobowych na drodze X, w jednym z samochodów (Y) znajdują się kierowca, pasażer i dziecko, w drugim (Z) natomiast − para młodych ludzi. Samochód (Y) − kierowca ginie na miejscu, matka i dziecko przeżyły, samochód Z − pasażer ginie na miejscu. Całe zdarzenie dzieje się w centrum miasta, dookoła tłum ludzi. Komu pomożesz najpierw?
Oczywiście, najpierw konieczne jest wykonanie czynności medycznych, ale równie istotna jest pierwsza pomoc psychologiczna, która minimalizuje stres, lęk, obawę ofiar, a także, patrząc na pozytywne strony całego procesu, minimalizuje i zapobiega, przynajmniej częściowo, zaburzeniom psychicznym, jakimi są między innymi ASD (F 43), czyli ostra reakcja na stres, jak i przewlekły stan, którym jest PTSD (F 43.1), czyli zespół stresu pourazowego [5]. Zatem celem pierwszej pomocy psychologicznej udzielonej przez służby ratownicze jest zapobieganie zaburzeniom psychicznym mogącym się pojawić po traumatycznym wydarzeniu. Tak naprawdę pierwszymi osobami, którym ratownicy udzielają pomocy będą matka i dziecko z samochodu Y i kierowca z samochodu Z. Ale nie zapominajmy o obserwatorach całego zajścia. Przyjrzyjmy się, jak udzielić prawidłowo pierwszej pomocy psychologicznej.

PIERWSZA POMOC PSYCHOLOGICZNA

Wspieranie ofiar wypadku, jego uczestników wiąże się z pewnymi zasadami, jakimi są: unikanie nadmiernego pośpiechu, wykazanie jak najwięcej cierpliwości, która daje poczucie bezpieczeństwa, zdecydowane działanie, aktywność − pozwalają na przybliżenie do rozwiązania problemu, aktywne słuchanie, podjęcie próby zrozumienia emocji przeżywanych przez ofiarę. Należy unikać błędów, które często pojawiają się w trakcie udzielania pomocy psychologicznej przez ratowników − są to między innymi: patrzenie z góry na osobę, której ratownik pomaga, nieumiejętność dostrzeżenia i przeżywania takich samych emocji co ofiara, brak empatii. Należy unikać sztucznych zachowań werbalnych i niewerbalnych, nie należy pokazywać, że wiemy od pacjenta więcej, lepiej rozumiemy jego problemy i sytuacje, twierdzić, że z pewnością rozwiążemy wszystkie problemy tu i teraz, nadmiernej życzliwości, sztucznego uśmiechu. Żadne z powyższych zachowań nie wzbudza zaufania do udzielającego pomocy, a przez to także nie tworzy się atmosfera bezpieczeństwa i naturalności. Nie wolno także obwiniać poszkodowanego, ani w żaden sposób pokazywać jego winy, wytykać błędów w zachowaniu, czy podjętym przed zdarzeniem działaniu. Zachowanie takie wzbudza nadmierny stres, lęk, poczucie winy, co potęguje nadmierne złe uczucia w ofierze [2].
Najważniejsze reguły dobrego postępowania w czasie udzielania pomocy ofiarom:
w miarę możliwości kontakt z osobą poszkodowaną powinien odbywać się w miejscu odosobnionym, gdzie poczuje się ona dobrze, w miejscu, gdzie można usiąść, poczuć się swobodnie, z zachowaniem intymności kontaktu;
nie należy namawiać za wszelką cenę do rozmowy, ale trzeba być w ciągłej gotowości, gdyby osoba zmieniła zdanie; jeśli to możliwe dobrym pomysłem jest zaproponowanie czegoś do picia lub jedzenia w przypadku, jeśli kilka osób przeżyło tę samą tragedię, można pozwolić na kontakt tych osób między sobą,
ważne jest by osoby, którym udzielana jest pomoc miały możliwość kontaktu z najbliższymi,
ratownicy powinni być świadomi, że osoby po wypadkach często wyrażają uczucia bardzo silne, czasem nieraz sprzeczne z tym, co zaistniało; mogą się obwiniać o to, co zaszło, o to, że nie słuchały rad, odczuwać lęk [2].
Istotne jest także przygotowanie ratowników do pracy w warunkach stresu: szkolenia, poznawanie swoich reakcji w sytuacjach stresowych, próba podjęcia relaksacji, uwzględnienie w organizacjach treningów, zajęć, dzięki którym dowiedzą się, w jaki sposób radzić sobie ze stresem [2].
Pierwsza pomoc psychologiczna, to pomoc udzielana na miejscu obciążającego psychicznie zdarzenia, po to, by jednostka powróciła do zdrowia psychicznego. Najwęższa definicja pomocy psychologicznej to jedynie środki, które ratownicy lub lekarze podejmują, aby uspokoić poszkodowanego − na przykład do momentu pojawienia się służb, które w następnej kolejności będą udzielały pomocy, np. lotniczego pogotowia ratunkowego, straży pożarnej lub pracowników SOR-u. W tym celu wobec osoby poszkodowanej wykorzystywane są wszystkie środki werbalne i niewerbalne. Działanie takie ma na celu przywrócenie równowagi psychicznej, a pomocy udzielać mogą nawet ci, którzy nie są specjalistami w zakresie pomocy psychologicznej. Ważne jest, aby poszkodowany poczuł, że ma kontrolę nad sytuacją. Działanie takie naprawdę pomaga minimalizować zaburzenia psychiczne związane z traumatycznym przeżyciem i zwiększa satysfakcję pacjenta z opieki medycznej. Zostało udowodnione naukowo, że jeśli zespół karetki rozmawia, próbuje uspokoić poszkodowanego, poziom komfortu tego ostatniego wzrasta, a jednocześnie szybciej, chętniej i z większą świadomością tego co się następnie będzie z nim działo poddaje się on zabiegom, o których rozmawiali z nim ratownicy. Również pierwsza pomoc psychologiczna udzielona zaraz po wydarzeniu zachęca poszkodowanego do późniejszej profesjonalnej pomocy u psychologa, psychiatry itd. [6].

PODSTAWOWE UMIEJĘTNOŚCI WYKORZYSTYWANE W PIERWSZEJ POMOCY PSYCHOLOGICZNEJ

Według National Child Traumatic Stress Network i National Center for PTSD podstawowymi działaniami są:
1. nawiązanie satysfakcjonującego kontaktu z poszkodowanym (odpowiedzi na pytania poszkodowanego, tłumaczenie procedur, tak by pacjent poczuł się bezpiecznie)
2. zapewnienie bezpieczeństwa i przywrócenie dobrostanu psychicznego poprzez pokazanie, że cała sytuacja jest pod kontrolą i uświadomienie zdrowotnego problemu
3. uspokojenie poszkodowanego – zwłaszcza należy zająć się jego emocjami i dezorientacją
4. zebranie informacji na temat obaw, zmartwień poszkodowanego
5. wsparcie praktyczne, zaspokojenie najważniejszych potrzeb ofiary [6].
Umiejętności: aktywne słuchanie, dostarczanie informacji, technika modelowania
Aktywne słuchanie, którego podstawą jest unikanie oceniania, interpretowania, analizowania i dawania rad. Najlepsza postawa to postawa niedyrektywna, która wbrew pozorom pomaga poszkodowanym przywrócić poczucie bezpieczeństwa. W publikacji Psychological First Aid opisano 3 stopnie uspakajania poszkodowanych. Pierwszym z nich jest poszanowanie prywatności osoby poszkodowanej i akceptacja faktu, że pacjent chce przez jakiś czas pozostać w samotności, drugim jest działanie ratownika, jakim jest przebywanie w tym samym miejscu z osobą poszkodowaną i zaoferowanie na przykład czegoś do picia. Nie omawia się jednak tematu zdarzenia wprost, prowadzi się jedynie luźną pogawędkę, np. o pogodzie − osoba ratująca powinna demonstrować, że jest czymś zajęta, ale stale gotowa pomóc. Trzeci stopień to zaoferowanie wsparcia wprost. Istotne jest, by zauważyć, co i w jaki sposób poszkodowany zrobił w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa, np. „wszystko dobrze pan zrobił, pomógł pan wyjść z samochodu swojej żonie” [6].
Dostarczanie informacji – ta umiejętność jest niezwykle istotna, gdyż tak jak wcześniej pisałam, pozwala odczuć bezpieczeństwo, komfort, sprawczość, informowanie o tym, co się stało powinno odbywać się w łagodny sposób: „miała pani wypadek, proszę się nie denerwować, wszystko jest pod kontrolą, jest pani bezpieczna, postaramy się pani pomóc”. Ważną informacją jest powiadomienie o podejmowanych czynnościach, przyszłości pacjenta i stanie zdrowia ewentualnych pozostałych uczestników wydarzenia [6].
Modelowanie: ważnym jest modelowanie swoim zachowaniem spokoju u ofiary wypadku, ratownik nie powinien doszukiwać się patologii w zachowaniu i stanie poszkodowanego, najlepiej spoglądać spokojnie, mówić dość wolno, tak, by poszkodowany czuł się bezpiecznie; należy wspomnieć o emocjach: „przeżyła pani wypadek samochodowy”, „jest pani pod opieką”, można użyć przenośni „na pewno targają panią różne silne i skrajne emocje”. Ważnym jest także kontakt niewerbalny, mowa ciała − lepszy jest dotyk statyczny, np. przytrzymanie ręki, ramienia, niż głaskanie. Postawa niedyrektywna jest zatem najlepszą i odnoszącą się do poszkodowanego podmiotowo, dlatego też podejście do pacjenta powinno być indywidualne [6].
Ważnymi elementami pomocy psychologicznej są również: szacunek, empatia, pozytywne nastawienie, spójność komunikacji, rzeczowość, uwaga, natychmiastowe działanie, podważanie zachowań niepoprawnych, aktywne interwencje, pytania, odzwierciedlanie, konfrontacja.
Pozytywne nastawienie, szacunek, poszanowanie poszkodowanego, podobnie jak aktywne słuchanie, powinno być pozbawione osądu co do jednostki. Ważnym jest szacunek dla godności ludzkiej, rozumienie sytuacji, w której znalazł się poszkodowany. Zachowanie takie jednak może sprawiać trudność w sytuacji, gdy ratownicy są atakowani fizycznie lub werbalnie przez poszkodowanych, z tego powodu należało by się przyjrzeć także agresywnym zachowaniom pacjentów, a w szczególności motywom ich działania [7].
Empatia to zdolność człowieka do percypowania otaczającego świata w podobny sposób, w jaki widzą go inni, rozumienia ich reakcji na własne doświadczenia, komunikowania zrozumienia drugiej jednostce. Jest to swoista wrażliwość na rozumienie świata przez innych, wyrażane za pomocą uczuć i myśli. Empatia również powinna być pozbawiona oceny i osądu, powinna wiązać się z aktywnym słuchaniem, obserwacją. Wysiłek włożony w zachowania empatyczne tworzy więź między ratownikiem a pacjentem, tworząc w ten sposób klimat związany z zaufaniem, bezpieczeństwem [7].
Spójność, czyli zgodność między profesjonalistą, a jednostką, szczególnie zgodność między zachowaniem, a myślami i uczuciami, otwarcie się na poszkodowanego bez osądu i nieprawdziwego zainteresowania, jest zachowaniem wykazującym zainteresowanie dobrem drugiego człowieka [7].
Rzeczowość to umiejętność jasnego komunikowania się ratownika z poszkodowanym oraz pomoc temu ostatniemu w wyrażaniu siebie. Kontakt taki staje się przejrzysty, jasny, obie strony rozumieją się [7].
Uwaga to świadome skupienie się tylko na jednostce w celu całkowitego zrozumienia jej uczuć i sposobu, w jaki przeżywa obecną chwilę. Może być to kontakt niewerbalny, kontakt wzrokowy, otwarta postawa ciała (nieskrzyżowane ręce, twarz zwrócona do rozmówcy, mimika twarzy świadcząca o zainteresowaniu tematyką rozmowy). Pozytywnym jest także przyjmowanie postawy lustrzanej, pochylenie się do pacjenta bez naruszania jego osobistej przestrzeni, bezpieczna odległość między obiema stronami, werbalne komunikowanie pacjentowi w odpowiedziach, takich jak: „tak, nie, mhhm”, że ratownik rozumie, co mówi ofiara; wykorzystywanie przez ratownika w komunikacji odpowiedniej wysokości tonu, siły głosu oraz szybkości mowy – może w znacznym stopniu pomóc poszkodowanemu w powrocie do uczucia komfortu psychicznego [7].
Podważanie nieprawidłowych postaw ofiary może być konieczne, aby nakłonić jednostkę do podejmowania takich działań, które będą adekwatne i skuteczne w danej sytuacji. Można też nawiązać do wspomnień pacjenta, który znalazł się w podobnej sytuacji w przeszłości i nakłonić go do tego, by tym razem podjął te działania, które mu wówczas pomogły pokonać dyskomfort psychiczny, np. nakłonienie go do myślenia o czymś przyjemnym [7].
Aktywne interwencje to umiejętne posługiwanie się empatią − omówioną wcześniej; powiązane z zadawaniem pytań i tworzeniem wyjaśnień. Głównym celem tego zabiegu jest rozładowanie napięcia, nakłonienie poszkodowanego do współpracy z ratownikiem [7].
Pytania, najlepiej typu otwartego, dostarczają ratownikom dalszych informacji, dzięki czemu szerzej rozumieją oni problem poszkodowanego, jednak to pytania zamknięte ukierunkowują rozmowę, przez co kontakt jest o wiele szybszy. I pierwsza i druga forma zadawania pytań jest pomocna [7].
Odzwierciedlenie, czyli powtórzenie przez ratownika ostatniego zdania wypowiedzianego przez pacjenta, zachęca poszkodowanego do kontynuowania rozmowy, wyrażenia swoich emocji, uczuć. Ratownik powinien odzwierciedlić jak najwierniej ton głosu pacjenta, by ten ostatni nie odebrał tego na przykład jako pytania [7].
Konfrontacja najczęściej stosowana jest w przypadku najgorszych informacji, w przypadku zgonu, zranienia itp. Ratownik zatem musi przewidzieć strach, gniew, żal, złość, jakie wywoła u odbiorcy i powinien być pewien, że będzie w stanie zapanować nad wyżej wymienionymi emocjami. Przed przekazaniem informacji najgorszych w ratowniku samoczynnie pojawiają się reakcje emocjonalne, fizjologiczne, które mogą mu w tym przeszkodzić [7].
Wszystkie wymienione powyżej zachowania, działania, cechy ludzi ratujących ludzkie życie przyczyniają się do wzrostu skuteczności ratowników medycznych w zakresie pierwszej pomocy psychologicznej. Aby osiągnąć pełnię tych zdolności, konieczne jest trenowanie i wzmacnianie samoświadomości, co jest procesem ciągłym i czasami długotrwałym. Sama jednak świadomość mechanizmów, zgodnie z którymi pacjenci reagują, wiedzą jakie są ich zachowania i dlaczego, pomaga w wyborze odpowiednich sposobów działań. Zwiększa także ich satysfakcję z pracy. Aby jednak ratowników interakcje tego typu nie wyczerpały psychicznie, powinny być dla nich organizowane spotkania z psychologami, gdzie mogliby przećwiczyć wszystkie wymienione przeze mnie mechanizmy pracy z poszkodowanymi.

Piśmiennictwo

1. Sęk H. Psychologia kliniczna. vol. 1. PWN, Warszawa, 2013, 253
2. Kokoszka A. Psychologia w pracy ratownika medycznego. In: Jakubaszko J. (ed.). Ratownik medyczny. Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław, 2003: 5 – 8
3. Heszen I, Sęk H. Psychologia zdrowia. PWN, Warszawa, 2012: 142-143, 148-149
4. https://stat.gov.pl/, GUS
5. Pużyński S, Wciórka J. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Vesalius, Kraków, 2001, 128-129
6. Czuchnowska H, Orzechowska-Bączyk M. Pierwsza pomoc psychologiczna, Niebieska Linia. 6(71), pobrane dnia: 25.10.2016r., http://www.niebieskalinia.pl/pismo/ wydania/dostepne-artykuly/4983-pierwsza-pomoc-psychologiczna, 2010
7. Hetherington A. Wsparcie psychologiczne w służbach ratowniczych. GWP, Gdańsk, 2004:39−50.

Adres do korespondencji:
Adrianna Skoczek
Studentka V roku psychologii,
Baczków 210, ul. Zakątek, 32-708 Baczków
tel. 790 706 725,
e-mail: adriannaskoczek@gmail.com

Nadesłano: 09.01.2016
Zaakceptowano: 13.11.2016[:en]Adrianna Skoczek
5th year student of psychology, clinical and personality specialty, Business College – National Louis University, Nowy Sącz, Poland

Abstract

The article describes the desired features and actions undertaken by paramedics in their contact with casualties. The purpose of the article is to describe techniques used in psychological first aid in order to achieve even more effective contact with casualties and the to make the conversation of the paramedic and the patient not causing additional unnecessary stress.

The psychological support can be defined, in the easiest way, as the social interaction aiming to help via emotions or information exchange. The main goal of the support is to reduce the stress level, comfort somebody, who we are helping, also by controlling situational crisis and forming sense of security, belongingness or coming closer to solve a problematic situation [1]. The most important principles, which should guide a paramedic, who is giving help, are: trust inspiration, patience, desire to come closer to solve the crisis, depicting the desire to understand, active listening, and observation [2]. Dealing with stress is named coping [3].

COPING AND WHAT NEXT?

As I have already mentioned, the psychological support is strictly associated with coping with stress, and in case of paramedic teams and other health care and life-saving services it is the ability to overcome not only their own stress, but additionally to help people in need. Then, it is necessary to develop paramedics awareness on psychological help, which they can apply in everyday work. Each of us is sometimes in a tough, stressful situation, however, everyone is a separate individual, who experiences the same event in other way, looks at it under different angle. Each of us is a unique individual having in his “equipment” certain life experience, so that people experience stress in different ways, and have other mechanisms to relieve it.
Lazarus distinguishes three types of stress: social – that relates to individual’s relations with surrounding people, psychological – describing personal evaluation of the situation, individual’s reactions – it causes frequently disturbances in emotional and physiological functioning, named also biological. In other words there are all changes occurring in the body, in individual’s reactions on a certain situation and connected with them possible disorders resultant as an effect of not dealing with the stressful situation or situations [3].
We can divide responses to stress into three ways: emotional – anxiety, tension; psychological – searching for information concerning means to solve the problem, for help in their solving, for aiming to calm down; somatic – noticeable dryness in mouth, elevated muscular tonus, flutter of the heart [2].
We can divide stress according to three trends, depending on its source:
1. stress as a stimulus – every situation, especially new, causes in us certain emotions, sometimes good – so called eustress, sometimes bad – named also distress; sometimes it is a joy, sometimes fear, fright, which join into stress; often we call it a difficult situation;
2. stress as a reaction – psychological as well as physiological; as a reaction to stress situation effect, it is the organism’s characteristic automatic response to a stressor;
3. stress as a process – comprehensive stress effect on a human, the human – environment relation [3].
The model of the mechanism of eustress and distress action with stress stages according to Selye is presented on a graph below. Selye described stress in three phases, which are: alarm reaction, resistance phase and exhaustion phase [3]. As we can see, not every stress is bad. Although, I would like to dedicate this article to bad stress accompanying paramedics in their work, as well as casualties, because this type of stress unfortunately predominates in our lives, and we need more and more psychological first aid specialists.

STATISTICS

Car accidents statistics are alarming. Year by year there are more and more car accidents (according to Polish Central Statistical Office there were over 27 million car accidents on Polish roads in 2015), and their number unfortunately raises constantly. Since 2005 it increased by about 10 million [4]. Obviously, the number does not end with car accidents. The accident is called a situation, where there are injured or killed people, while collision – a car crash without casualties. Car accidents can be divided, among others, into: light, intermediate and severe, collective accidents/disasters, fatal, car, but also industrial accidents.
In each case the psychological support is the extremely important element administered by paramedics on the spot, as “here and now” help, immediately after the event, when the victims, or observers are terrified with the event’s view itself or participants themselves do not really know what happened.
The traumatic event is followed by the acute stress reaction, consisting in being in the state of “bewilderment”, incapability of correct reading stimuluses, disorientation, including withdrawal (stupor) or, on the contrary – renewal (flight reaction). Amnesia is also possible. Basic signs of acute stress reaction, which could be relatively easy recognized by paramedics, are emotions such as: fear, fright, and also connected with them behaviors, such as: petrified sensation, dysmnesia, avoiding of the traumatic event, recurring casualties’ thoughts. Obviously, not every reaction to stress is acute stress reaction. The so called intermediate states occur very often. Their symptoms are: fear and depressive mode. Additionally, there are observed and diagnosed mixed symptoms disorders, e.g. anxiety-depressive, in case of event, which is a threat to life situation. In case of not overworking stress situation, the following may occur: seeking for consolation in alcohol, showing anger against others (transference, as the defense mechanism) or infantilism (in the form of regression and incapability of proper to age reaction)[2].

THE EXAMPLE OF THE TRAFFIC SITUATION – WHO NEEDS HELP?

Two cars collision on road X, in one of the cars (Y) there are a driver, a passenger and a child, while in the second (Z) – a young couple. Car (Y) – the driver dies on the spot, the mother and the child survive, car (Z) – a passenger dies on the spot. The whole accident happens in a city center, crowded around. Who will you help in the first place?
Of course, medical procedures are needed, but the psychological first aid is as important as them since it minimizes stress, fear, anxiety, and additionally looking on positive aspects of the whole process it minimizes and prevents, at least partially, mental disorders, which are, among others, acute stress disorder (ASD) (F 43) as well as a chronic state, which is posttraumatic stress disorder (PTSD) (F 43.1) [5]. Then, the purpose of the psychological first aid is to prevent mental disorders, which may occur after a traumatic incident. In truth, first persons, which paramedics will provide help will be a mother and a child from car Y and car’s Z driver. But we should not forget about observers of the whole incident. Let us than discuss how to administer the psychological first aid properly.

PSYCHOLOGICAL FIRST AID

The support of accident’s victims and its participants, is subjected to certain rules, which are: excessive haste avoidance, showing patience as much as possible, which gives sense of security, decisive actions, activity – they allow to approximate to solving the problem, active listening, making the attempt to understand emotions experienced by the casualty. It is necessary to avoid mistakes, which often appear during the psychological first aid administration by paramedics – there are among others: looking down on the person, whom medical care is provided, inability to notice and experience the same as the victim’s emotions, the lack of empathy. One should avoid artificial verbal and nonverbal behaviors. It is not right to show that we know more as the patient do, we better understand his problems and the situation, and to claim that we will certain solve all problems here and now. Also, one should avoid excessive kindness and fake smile. None of the above-mentioned behaviors wins casualty’s confidence to a person providing medical care, and therefore the atmosphere safety and naturalness are not formed. It is not allowed to accuse the casualty, or to point his fault in any way, to point out mistakes in behavior, or in action undertaken before the incident. Such behavior stirs up excessive stress, fear, guilt feeling, which exacerbate bad feelings in a casualty [2].
Most important rules of the proper first aid administration are: if possible, the contact with a casualty should take place in a secluded place, where he will feel good, in place, where one can sit, feel at ease, with contact’s intimacy preservation. It is not right to encourage at all costs to talk, but one should be in constant readiness, if the person changed his mind. If it is possible, it is a good idea to offer something to drink or eat. If a few persons have survived the same tragedy, one can allow on their contact. It is also important that persons, whom first aid is administered, have the possibility to contact their relatives. Paramedics should be aware that people after accidents often express emotions very strongly, sometimes contradictory with this, what happened. They may blame somebody on that, what happened, on that they did not listen to advices, experience stress [2].
Additionally, it is important to prepare paramedics to stressful work conditions: training courses, learning their reactions to stress situations, attempt to relax, including into trainings the classes thanks to which they will learn how to cope with stress [2].
The psychological first aid – it is the help provided on the spot of the mentally burdening event, so the individual may return to mental health. The narrowest psychological help’s definition is: means that paramedics and physicians undertake to calm the casualty, e.g. to the moment when the services arrive, which in further order will provide medical care, such as helicopter emergency medical service, fire brigade or emergency department staff. Therefore, all verbal and nonverbal means are used towards victims. Such actions are aimed to restore mental balance, and such help can be provided even by those, who are not specialist in the field of the psychological help. It is important that the casualty would feel that he controls the situation. Far from the fact that such action really helps to minimalize mental disorders associated with traumatic experience, it also increases patient’s satisfaction from medical services. It was proven that if the ambulance’s team talk, try to calm down the injured, comfort’s level increases, and additionally faster, more eager and with more awareness of what will happen with him, the patient undergoes medical procedures, about which paramedics talked to him. Also, the psychological first aid administered right after the incident encourages the casualty to seek for subsequent professional help provided by a psychologist, a psychiatrist etc. [6].

BASIC SKILLS USED IN THE PSYCHOLOGICAL FIRST AID

According to the National Child Traumatic Stress Network and National Center for PTSD basic actions are:
1. establishing satisfying connection with the casualty (victim’s answers to questions, procedures explanation, so the patient can feel secure);
2. safety providing and restoring mental well-being through showing that the whole situation is under control and making the patient conscious about the health problem;
3. calming down the casualty – one should especially be concerned on his emotions and disorientation;
4. gathering information on victim’s fears and concerns;
5. practical support, satisfying the most important casualty’s needs [6].
Skills: active listening, providing information, modeling technique
Active listening, which basis is avoiding of judging, interpreting, analyzing and giving advice. The best attitude is the nondirective attitude, which in spite of appearances helps the casualties to restore sense of security. In the paper “Psychological First Aid” three levels of calming down the casualties are described. First of them is the respect to victim’s privacy and acceptance of the fact that the patient would like to spend some time alone, the second is paramedics actions, which is staying in the same spot with the injured and offering e.g. something to drink. However, one does not discuss directly the subject of the incident, one should conduct only a small talk, e.g. about the weather – the rescuer should show that he is busy with something, but constantly ready to help. The third level is offering the support directly. It is important to notice, what and in which way the injured did in order to ensure the safety, e.g. “You did everything properly, you helped your wife to get out from the car” [6].
Providing information – this skill is extremely important, because as I wrote before, it allows to feel secure, comfort and causativeness. Informing about what happened should take place in a gentle way: „You had the accident, please stay calm, everything is under control, you are safe, we will try to help you”. The important information is to notify about undertaken actions, patient’s future and eventual other incident’s participants condition [6].
Modeling: it is important to model with self-behavior the calm in the casualty. Paramedics should not detect pathologies in victim’s behavior and condition. The best way is to look calmly, speak rather slowly, so the injured can feel secure. One also should mention about emotions: “You survived a car accident”, “You are taken care of”. One can also use a metaphor: “for sure you are struggled with different strong and extreme emotions”. Additionally, there are important: nonverbal contact, body language – a static touch is better, i.e. holding the hand or shoulder than stroking. Thus, nondirective attitude is the best and treating the casualty subjectively, therefore, the approach to the patient should be individual [6].
Important elements of the psychological aid are also: respect, empathy, good attitude, communication cohesion, matter-of-factness, attention, immediate action, challenging wrong behaviors, active interventions, questions, mirroring, and confrontation.
Good attitude, respect, esteem to the victim as well as active listening should be bereaved of judgment of the individual. Also, the following are important: the respect for human dignity, understanding the situation, in which the patient is. Such behavior may cause trouble, when paramedics are attacked physically or verbally by victims. For that reason one should looked up at patient’s aggressive behaviors, especially their grounds [7].
Empathy is the human’s ability to perceive the surrounding world in a similar way as others do, to understand their reaction on their experiences, to communicate understanding to other individual. It is peculiar sensitivity on other’s understanding of the world expressed with help of feelings and thoughts. Empathy should be also deprived of judgment and evaluation, it should be associated with active listening and observation. The effort put in emphatic behaviors create connection between the paramedic and the patient, and it creates in this way the atmosphere associated with trust and security [7].
Cohesion, that is the agreement between the professional and the individual, especially cohesion between behavior and thoughts as well as feelings, opening on casualties without judgment and false interest, is the behavior showing interest in other individual’s good [7].
Matter-of-factness is the paramedic’s ability to communicate clearly with the injured and to help him to express himself. The contact becomes clear, transparent and both sides understand each other [7].
Attention is the conscious concentration only on the individual in order to understand completely his feelings and the way he experiences the present moment. This may be nonverbal contact, eye-contact, open body position (not crossed hands, a face turned towards an interlocutor, facial expression showing interest in a talk’s subject matter). Taking the mirror attitude is also positive, i.e. to bend towards the patient without breaching personal space, the safe distance between both sides, verbal communication with the patient in answers such as: “yes, no, yhm” that show that the paramedic understands what the victim says; usage in communication proper pitch, sound power and speech speed by a paramedic – it may help in largely the casualty in returning to mental comfort feeling [7].
Challenging incorrect victim’s attitudes may be necessary to bring the individual to take up such actions, which will be adequate and effective in a certain situation. One can also mention a patient who experienced a similar situation in the past and to make him to take up those actions, which allowed him to overcome mental discomfort at that time, e.g.: make him to think about something nice [7].
Active interventions are based on skillful use of empathy – earlier described; associated with asking questions and creating explanations. The main goal of this intervention is to relieve tension, to bring the victim to cooperate with the paramedic [7].
Questions, optimally is asking open-type questions, gives paramedics further information, thanks to which they better understand a victim’s problem, however the closed-ended questions are those, which steer the conversation, what makes the contact far more fast. The first, as well as the second type of asking questions is helpful [7].
Mirroring, that is repeating by the paramedic the last sentence spoken by the victim, encourages the patient to continue the conversation, to express his emotions and feelings. The paramedic should mirror as faithfully as he can patient’s tone, so as the latter would not understand that, for example, as a question [7].
Confrontation is mainly used in case of the worst information, in case of death, injury etc. Thus, a paramedic should foresee fear, anger, grief, irritation, which he will cause in the recipient and he should be sure, that he will be able to control all above-mentioned emotions. Before handing over the worst information, in the paramedic automatically appear both, emotional and physiological reactions, which may disturb him in this [7].
All above-mentioned behaviors, actions, features in people, who are saving human’s life contribute to increase paramedics effectiveness in the range of the psychological first aid. To achieve fullness of those abilities, it is necessary to train and intensify self-awareness, what is a continuous and long process. Though, the consciousness of the mechanisms itself, according to which patients react, the knowledge what are their behaviors and why, helps to choose the proper way of action. Additionally, it increases the paramedics job satisfaction. Though, in order not to exhaust mentally the paramedics, there should be organized meetings with psychologist, where they could practice all above-mentioned mechanisms of working with the injured.

REFERENCES

1. Sęk H. Psychologia kliniczna. vol. 1. PWN, Warszawa, 2013, 253
2. Kokoszka A. Psychologia w pracy ratownika medycznego. In: Jakubaszko J. (ed.). Ratownik medyczny. Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław, 2003: 5 – 8
3. Heszen I, Sęk H. Psychologia zdrowia. PWN, Warszawa, 2012: 142-143, 148-149
4. https://stat.gov.pl/, GUS
5. Pużyński S, Wciórka J. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Vesalius, Kraków, 2001, 128-129
6. Czuchnowska H, Orzechowska-Bączyk M. Pierwsza pomoc psychologiczna, Niebieska Linia. 6(71), pobrane dnia: 25.10.2016r., http://www.niebieskalinia.pl/pismo/ wydania/dostepne-artykuly/4983-pierwsza-pomoc-psychologiczna, 2010
7. Hetherington A. Wsparcie psychologiczne w służbach ratowniczych. GWP, Gdańsk, 2004:39−50.

Address for correspondence:
Adrianna Skoczek
Baczków 210, Zakątek Street, 32-708 Baczków
tel. 790 706 725
e-mail: adriannaskoczek@gmail.com:

Received: 09.01.2016
Accepted: 13.11.2016[:]