Magdalena Wojtanowska1, 2, Hubert Marek1, Wojciech Roczniak1, 2, Sławomir Bulwan1

Krystyna Rzecznik-Podsobińska1, Anna Kierońska3, Magdalena Babuśka-Roczniak1

¹ Instytut Medyczny, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku, Sanok, Polska

² Szpitalny Oddział Ratunkowy, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Lesku, Lesko, Polska

³ Podkarpacki Szpital Wojewódzki w Krośnie, Krosno, Polska

 

Streszczenie

Wstęp: Każdego roku około 75 mln osób populacji świata ulega różnym urazom. Taki stan rzeczy umiejscawia traumy w czołowej trójce problemów zdrowotnych współczesnych czasów.

Cel pracy: Przedstawienie analizy przypadków pacjentów zaopatrywanych w  Szpitalnym Oddziale Ratunkowym z powodu urazów kończyn górnych i dolnych.

Metodyka badań: Dane uzyskano z 912 historii chorób pacjentów hospitalizowanych w szpitalnym Oddziale Ratunkowym SP ZOZ w Lesku z powodu urazu kończyn górnych i dolnych w 2015 roku. Badania przeprowadzono w miesiącach styczniu, lutym, lipcu i sierpniu.

Wyniki: Przeprowadzona analiza wykazała, iż do urazów kończyn znacznie częściej dochodziło w okresie letnim (70,7%). Częściej urazom ulegały kończyny dolne (53,8%). Dniem tygodnia, podczas którego odnotowano największy odsetek urazów (16%) okazał się być poniedziałek. Niedziela była dniem o najniższym odsetku urazowości (12,7%). Latem urazom częściej ulegały kończyny dolne, zimą natomiast kończyny górne. Obszarem, który najczęściej ulegał urazom był staw skokowy i stopa – 30,2%. Odnotowano zaledwie 2% urazów dotyczących stawu biodrowego. Zwichnięcia i skręcenia stanowiły 29,6% wszystkich przypadków, co sprawia, że była to najczęstsza forma urazu.

Wnioski: Urazy są zjawiskiem bardzo częstym. Traumy kończyn same w sobie nie stanowią zagrożenia życia dla ofiar. Odstępstwem od tej reguły są amputacje urazowe oraz masywne krwotoki związane z powstałym urazem (w szczególności krwotok z dużych tętnic: ramiennej i udowej).

WSTĘP

obecnej dobie urazy są zjawiskiem bardzo powszechnym i zajmują jedno z czołowych miejsc wśród problemów zdrowotnych społeczeństwa. Fakt ten potwierdzają doniesienia Światowej Organizacji Zdrowia, których wynika, iż około 8–15% populacji świata ulega rocznie urazom, a 10–30% tej grupy doznaje kalectwa wskutek odniesionych obrażeń [1].

Aby przybliżyć ten istotny dla społeczeństwa problem – wzrostu nie tylko liczby urazów, ale ciężkości powodowanych obrażeń, należy poznać ich istotę, mechanizmy powstawania, rodzaje oraz konsekwencje wynikające dla ich ofiar. Czym więc są urazy [2]?

Uraz od łacińskiego słowa „trauma” oznacza stan miejscowego lub uogólnionego oddziaływania różnych czynników (np. chemicznych, termicznych, mechanicznych, eklektycznych itp.) na organizm człowieka, który prowadzi do zaburzeń właściwego funkcjonowania komórek, tkanek, narządów lub większego obszaru ciała. Urazy prowadzą do powstania obrażeń, które należy poddać odpowiedniemu leczeniu. Samym urazom można jedynie zapobiegać [3].

W przypadku, gdy uszkodzeniu ulegają co najmniej dwie okolice ciała, mówimy o urazach wielomiejscowych. Jeżeli natomiast urazowi uległo kilka narządów lub układów, mamy do czynienia obrażeniami mnogimi, czyli tzw. politraumami.

Czynnik mechaniczny jest najczęstszą przyczyną urazów obrębie narządu ruchu. Wśród tego typu uszkodzeń wyróżnia się:

zwichnięcia,

skręcenia,

złamania,

rany,

oraz stłuczenia.

Dziedziną medycyny, która zajmuje się leczeniem obrażeń wywołanych urazami jest traumatologia, natomiast specjalistami tej dziedzinie są chirurdzy oraz ortopedzi [4].

Do podjęcia właściwych działań ramach Szpitalnego Oddziału Ratunkowego względem pacjentów urazowych potrzebna jest wiedza na temat różnych form urazów oraz różnic między nimi, a także właściwego leczenia. Poniżej podjęto próbę krótkiego zobrazowania każdej wyżej wymienionych form urazów.

Zwichnięcie polega na zerwaniu fizjologicznego połączenia powierzchni stawowych kości, które scala torebka stawowa. Często zostaje ona naciągnięta lub rozerwana mechanizmie urazu.

Objawy zwichnięcia: staw staje się niestabilny. Towarzyszy temu patologiczne ustawienie kończyny, silny ból, zniekształcenie stawu, obrzęk, krwiak, opór podczas ruchów biernych oraz brak ruchów czynnych.

Leczenie zwichnięć polega na repozycji przemieszczonych względem siebie kości. warunkach szpitalnych zostaje ono nastawione znieczuleniu (miejscowym lub ogólnym zależności od wielkości stawu), a następnie unieruchomione [5].

Skręcenie polega na przekroczeniu fizjologicznego ruchu stawie. Skręceniu może towarzyszyć uszkodzenie więzadeł, torebki stawowej, przyczepów ścięgien, chrząstki stawowej a nawet kości.

Objawy skręcenia: ostry ból stawie nasilający się przy próbach ruchu, podwyższona temperatura skóry okolicy uszkodzonego stawu, wylewy krwawe oraz obrzęki.

Leczenie skręceń polega na unieruchomieniu stawu za pomocą opaski elastycznej jednoczesnym działaniem zimna w postaci okładu z Altacetu lub opatrunkiem gipsowym po uprzednim schłodzeniu miejsca urazu za pomocą okładu żelowego. Zdarza się, że istnieje konieczność aspiracji krwi uszkodzonego stawu [5].

Złamanie jest to przerwanie ciągłości kości. O złamaniu mówimy wówczas, gdy dojdzie do całkowitego przerwania ciągłości kości, jeśli jest ono niecałkowite nosi miano nadłamania.

Objawy złamania: ból oraz obrzęk, krwiak w miejscu złamania. Występuje również trzeszczenie lub charakterystyczne chrupanie odłamów kostnych, nieprawidłowe ułożenie kończyny oraz patologiczna ruchomość kości.

Leczenie złamania polega na założeniu odpowiedniego opatrunku gipsowego lub zabiegu operacyjnym – zależności od rodzaju złamania (np. złamanie przemieszczeniem lub nie) [5].

Rana jest to przerwanie ciągłości skóry.

Objawy: rany dzieli się zależności od mechanizmu powstania na np. szarpane, kąsane, cięte, rąbane. Każda z nich ma inne cechy charakterystyczne oraz różną długość gojenia.

Leczenie ran zależne jest od wielkości oraz mechanizmu powstania rany. Ranę należy zszyć w razie konieczności. O podaniu anatoksyny przeciwtężcowej oraz ewentualnej antybiotykoterapii razie ryzyka wystąpienia zakażenia decyduje lekarz [5].

Stłuczenie jest to wewnętrzne uszkodzenie tkanek wyniku urazu mechanicznego polegające na zgnieceniu naczyń, komórek nerwów. Uszkodzona tkanka traci swoje funkcje natomiast objawy są adekwatne do funkcji uszkodzonego obszaru.

Objawy stłuczenia: do najczęstszych objawów należą: bolesność, krwiaki, obrzęk, miejscowe otarcia, tkliwość miejscu urazu.

Leczenie: objawy zazwyczaj ustępują po 7–10 dniach od wystąpienia urazu. Wskazane jest leczenie zimnem, które hamuje krwawienia oraz zmniejsza obrzęk (zimne okłady) [5].

CEL PRACY

Celem pracy było przedstawienie analizy przypadków pacjentów zaopatrywanych w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym z powodu urazów kończyn górnych i dolnych.

MATERIAŁ METODA

Badania zostały przeprowadzone okresie letnim – lipiec, sierpień oraz okresie zimowym – styczeń, luty 2015 roku. Uwzględniono te cztery miesiące ze względu na większą liczbę odnotowanych urazów w porównaniu do pozostałych miesięcy roku. Do badań wykorzystano historie choroby pacjentów Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Lesku, których rozpoznania dotyczyły urazów, do których doszło wyżej wymienionych miesiącach. Wyodrębniono te urazy, które dotyczyły kończyn, uzyskując grupę badawczą liczącą 912 pacjentów. badaniach uwzględniono zarówno poszkodowanych, którzy trafili do SOR konsekwencji interwencji Zespołów Ratownictwa Medycznego, jak tych, którzy zgłosili się tam osobiście, własnymi możliwymi środkami transportu.

Analizie poddano:

1. miesiące dotyczące badań wystąpienia urazu,

2. płeć oraz wiek pacjentów, u których doszło do urazów kończyn,

3. przyczynę uszkodzenia kończyn,

4. dzień tygodnia, którym doszło do urazu kończyn,

5. obszar kończyny dotknięty urazem,

6. odnotowany mechanizm urazu.

Uzyskane dane zawarto w rycinach i tabelach. Analizy statystyczne opracowano oparciu program STATISTICA 12. Do oceny zależności pomiędzy dwiema cechami jakościowymi posłużono się testem χ2. Przyjęto poziom istotności α=0,05. Wykorzystano również statystykę opisową.

WYNIKI BADAŃ

Ogólna charakterystyka badanej grupy

W badanym okresie odnotowano 912 przypadków urazów kończyn zaopatrywanych Szpitalnym Oddziale Ratunkowym Lesku. Liczba urazów, do których doszło czasie wakacji – to jest 645 przypadków − znacznie przewyższała urazy okresie zimowym, co stanowiło 70,7% badanej grupy. Liczba 267 (29,3%) urazów dotyczyła okresu zimowego (Ryc. 1).

Jak łatwo zauważyć, różnica odnotowanych przypadków urazów obu badanych zakresów miesięcznych była ogromna wynosiła 378 pacjentów.

Z 912 odnotowanych urazów 491 (53,8%) dotyczyło obrażeń obrębie kończyn dolnych. Pozostałe 421 (46,2%) traum dotyczyło kończyn górnych.

Liczba urazów obrębie kończyn dolnych przewyższała liczbę urazów obrębie kończyn górnych. Różnicę stanowiło 70 przypadków, co dało 7,7% wszystkich odnotowanych traum (Ryc. 2).

Jak wynika z przeprowadzonej analizy, to u kobiet częściej dochodziło do urazów kończyn (56,5%) niż u mężczyzn (43,5%). Odnotowana różnica jest znacząca wynosi 118 przypadków (Ryc. 3).

Największą liczbę urazów kończyn odnotowano u pacjentów w przedziale wiekowym 21−30 lat (22, 9%), następnie 41–50 lat (20,8%) oraz 51–60 lat (19,4%) i 31–40 lat (18,4%). Dane przedstawia rycina 4.

Widoczny jest gwałtowny wzrost liczby urazów kończyn wraz z kolejnymi przedziałami wiekowymi, a następnie gwałtowny ich spadek rozpoczynający się u pacjentów w wieku 61 lat i więcej. Krańcowe grupy wiekowe charakteryzują się najmniejszymi odnotowanymi wartościami. Różnica pomiędzy grupami wiekowymi, w których dochodziło najczęściej najrzadziej do urazów kończyn wynosi 197 przypadków.

W analizie uwzględniono również przyczyny, które doprowadzały w konsekwencji do powstania urazów w obrębie kończyn. W związku z dużą liczbą przyczyn powstawania urazu uszeregowano je w pięciu ogólnych grupach (Ryc. 5).

Wyraźnie widać przewagę urazów kończyn, jako konsekwencji upadków na tym samym poziomie (538 − 59,0%). Grupa ta skrywa w sobie między innymi: potknięcia, poślizgnięcia; upadki z deskorolki, nart itp. Najmniej liczną grupą przyczynową urazów okazało się być działanie siły mechanicznej materii ożywionej (53 – 5,8%). W tej grupie znalazły się urazy spowodowane pobiciem, pobodzeniem, podeptaniem itd. Zbliżony wynik do wspomnianej wyżej grupy urazów kończyn wykazano podczas wypadków komunikacyjnych (56 razy). Obie grupy różnią zaledwie 3 przypadki.

W ogólnym zestawieniu, dniem tygodnia, podczas którego odnotowano największy odsetek urazów okazał się być poniedziałek – 16% (146 przypadków). Dniem o najmniejszym odnotowanym odsetku urazowości była niedziela – 12, 7% (116 urazów) (Tab. 1).

W zestawieniu dni tygodnia okresami, podczas których doszło do urazów, statystyka ta wyglądała nieco odmiennie. czasie wakacji najwięcej urazów odnotowano we wtorki – 102 (11,2%), najmniej natomiast piątki – 78 (8,6%). Dniem dominującym pod względem liczby urazów podczas pory zimowej był poniedziałek – 50 (5,5%). Najbezpieczniejszym dniem tygodnia ferii zimowych (styczeń, luty) okazał się być czwartek wynikiem 27 pacjentów (3,0%).

Z zestawienia czasu (lipiec – sierpień, styczeń − luty) oraz kończyny (górnej, dolnej), której uraz dotyczył wynika, iż 31,0% (283) pacjentów Szpitalnego Oddziału Ratunkowego zaopatrywanych powodu urazu kończyn górnych trafiło tam czasie wakacji. czasie ferii zimowych odsetek urazów kończyn górnych był niemal dwukrotnie niższy wynosił 15,1% (138). Podobnie uplasowały się przyjęcia na SOR pacjentów urazami kończyn dolnych. Również odnotowano większą ich liczbę w czasie wakacji – 362 przypadki (39,7%) niż ferii zimowych – 129 (14,2%) (Ryc. 6).

Jak przedstawia Ryc. 6 czasie ferii zimowych częściej dochodziło do urazów obrębie kończyn górnych, w czasie wakacji natomiast obrębie kończy dolnych.

Okolicą, która najczęściej ulegała uszkodzeniu ogólnym zestawieniu okazał się być staw skokowy i/lub stopa − 276 odnotowanych hospitalizacji ramach SOR tego powodu. Drugą co do częstości urazów okolicą był nadgarstek i/lub dłoń (200), natomiast trzecią – przedramię (124). Dane zobrazowano na Ryc. 7.

Okolicą, obrębie której najczyściej dochodziło do urazu zakresie kończyny górnej znacząco dominował nadgarstek/ dłoń – 22,0% (200). Najmniej uszkadzaną okolicą kończyny górnej badanym okresie (rok 2015) okazało się być ramię 2,6% (23). obrębie kończyny dolnej, odpowiednio – jak zestawieniu ogólnym – dominowały urazy stawu skokowego i/lub stopy – 276 (30,2% odnotowanych urazów). Okolicą kończyny dolnej o najniższej odnotowanej urazowości okazało się być udo 23 przypadkami (2,5%). Stopa i/lub staw skokowy były okolicą ulegającą najczęstszym urazom czasie lata – 213 (23,3%), najmniejszą urazowość wykazano obrębie stawu biodrowego (4 – 0,4%) podczas wspomnianej pory. Grupując urazy powstałe podczas wakacji na dotyczące kończyn górnych dolnych zaobserwowano, iż najczęściej powtarzające się traumy rąk dotyczyły nadgarstka i/lub dłoni – 142 (15,6%), najrzadsze natomiast ramienia – 17 przypadków, co stanowiło 1,9% ogółu. Wśród urazów nóg lecie najczęściej dotyczyły one stopy i/lub stawu skokowego – 213 (23,3%), najmniejszy odsetek traum wykazano obrębie stawu biodrowego 0,4% (4). podobny sposób uporządkowano urazy kończyn górnych dolnych, powstałych czasie ferii zimowych (styczeń, luty). Również tu najczęściej uszkadzaną okolicą nogi okazał się być staw skokowy i/lub stopa – 63 (6,9%). Najmniejszy odsetek odnotowano przy urazach uda – 5 (0,5%). zimie kończyny górne najczęściej ulegały urazom okolicy nadgarstka i/lub dłoni − 58 (6,4%), najrzadziej natomiast okolicy ramienia – 6 (0,7%). Wyniki te są podobne do otrzymanych czasie wakacji. Stopa i/lub staw skokowy, identycznie jak podczas wakacji, okazały się być najczęstszą okolicą urazów miesiącach styczniu i lutym – 63 (6,9%). Najmniej urazów kończyny dolnej czasie ferii zimowych odnotowano obrębie uda – 5 (0,5%).

Ostatnim badanym parametrem niniejszej pracy był mechanizm urazu. przeprowadzonej analizy wynika, iż najczęstszym mechanizmem urazu obrębie kończyn były zwichnięcia skręcenia, – 270 odnotowań, co stanowiło 29,6% badanej grupy, czego 20,5% (187) odnotowano podczas wakacji, pozostałe 9,1% (83) w miesiącach styczniu i lutym. tym zbiorze również przeważały przypadki odnotowane w wakacje – 32 (3, 5%) stosunku do ferii zimowych – 13 (1,4%). Dane zamieszczono tabeli 2.

Drugim, co do częstości mechanizmem urazów były złamania – 243 (26,6%): w czasie wakacji 163 (17,9%) ferii zimowych 80 (8,7%). Na trzecim miejscu uplasowały się rany – 186 (20,4%), czego: 160 (17,5%) wystąpiło w miesiącach letnich, pozostałe 26 (2,9%) zimowych.

Analizy statystyczne

Poniżej przeprowadzono formalny test χ2 w celu zbadania zależności pomiędzy różnymi zmiennymi jakościowymi. Otrzymane wyniki przedstawiono umieszczonych tabelach i rycinach.

W niniejszej pracy pierwsza próba zbadania zależności dotyczyła miesięcy, w których doszło do urazu oraz kończyny, która uległa traumie (kończyna urazowa). Wyniki testu wraz z odpowiednimi częstościami rozkładu warunkowego przedstawia tabela 3.

Wykazano istotną statystycznie zależność pomiędzy kończyną urazową a badanymi zakresami miesięcy. Zaobserwowano większy odsetek urazów kończyny górnej w miesiącach zimowych (51,7%) stosunku do miesięcy letnich (43,9%). Wśród urazów kończyny dolnej widoczna jest odwrotna zależność. Wyraźnie przewyższają tu urazy podczas wakacji (56,1%) w stosunku do ferii zimowych (48,3%). Dane przestawia rycina 8.

Kolejnymi badanymi zmiennymi stały się zakresy miesięczne oraz rodzaj urazu. Różnica rozkładzie rodzaju urazu pomiędzy zmiennymi okazała się być istotna statycznie (p <0,001), co przedstawia tabela 4

Wśród urazów w miesiącach zimowych największy odsetek odnotowano kolejno wśród zwichnięć skręceń (31,1%), złamań (30,0%) oraz ran (9,7%), najmniejszy natomiast w grupie innych form urazów (4,9%). Widać wyraźną przewagę wakacji w grupie ran (24,8%). Odsetek innych urazów okazał się być przybliżony w obu badanych okresach. Różnicę stanowi zaledwie 0,1% (Ryc. 9).

Zależność pomiędzy dniami tygodnia oraz kończyną, która uległa urazowi przedstawiono w tabeli 5.

Odnotowano przewagę urazów kończyny górnej w czwartki (14,1%), piątki (14,2%) oraz soboty (16,4%), urazy kończyny dolnej dominowały natomiast w poniedziałki (16,3%), wtorki i środy (po 15,5%) oraz niedziele (13,2%). Różnica w rozkładzie dni tygodnia pomiędzy zmiennymi była nieistotna statystycznie (p = 0,841) (Ryc. 10).

Analogicznie do poprzednich badań zestawiono ze sobą zakresy miesięczne oraz okolice urazu. Otrzymane wyniki przedstawia tabela 6.

Wykazano istotną statystycznie zależność (p <0,001) pomiędzy powyżej wymienionymi zmiennymi. Przeprowadzona analiza wykazała widoczną przewagę urazów stawu skokowego i stopy w czasie wakacji (33,0%) w stosunku do miesięcy zimowych (23,6%). Staw kolanowy okazał się być również okolicą częściej ulegającą kontuzji w czasie wakacji (11,8%). Okolice urazowe, charakterystyczne dla stycznia i lutego oraz widocznie przewyższające wartości odnotowane w czasie wakacji to kolejno: przedramię (18,0%), staw barkowy (7,1%) oraz staw biodrowy (5,6%). W pozostałych okolicach urazowych odnotowano przybliżone odsetki urazów w obu badanych okresach miesięcznych (Ryc. 11).

W ostatniej próbie badania zależności pomiędzy zmiennymi uwzględniono mechanizm urazu oraz kończynę urazową. Otrzymane na podstawie testu χ2 wyniki przedstawia tabela 7.

Otrzymane wyniki okazały się być wyraźnie zróżnicowane. W obrębie kończyny górnej znacznie częściej dochodziło do złamań (33,7%), zranień (26,4%) oraz stłuczeń (22,1%). Charakterystycznymi formami urazu w zakresie kończyny dolnej okazały się być zwichnięcia i skręcenia (42,2%) oraz inne formy urazów (6,7%). Zwichnięcia i skręcenia kończyny dolnej stanowiły niemal 1/2 wszystkich odnotowanych form urazów. Badana zależność również i tym razem okazała się być istotna statystycznie uzyskując wartość p <0,001. Dane obrazuje rycina 12.

DYSKUSJA

Jak wynika przeprowadzonej analizy pacjenci urazami kończyn stanowią znaczącą liczbę (912) wśród pacjentów Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Lesku czasie miesięcy wakacyjnych oraz ferii zimowych. Jak łatwo zauważyć na każdy dzień analizowanych miesięcy przypadało średnio około 7–8 pacjentów urazami kończyn, co jest istotnym wynikiem funkcjonowaniu SOR.

Urazy kończyn zajmują pierwsze miejsce wśród ogólnie badanej urazowości. Znacznie częściej dochodzi do urazów kończyn w stosunku do przykładowych urazów kręgosłupa czy klatki piersiowej. W piśmiennictwie można spotkać potwierdzenie tej reguły, chociażby na przykładzie dzieci czy analizy świadczeń medycznych realizowanych SOR. Takie badanie przedstawiła swojej pracy Renata Skiba, która 2006 roku dokonała analizy urazów wielomiejscowych i politraum wśród dzieci hospitalizowanych tego powodu Specjalistycznych Szpitalu Dziecięcym Kielcach. Wykazała, iż 62,2% badanych przypadków dotyczyło między innymi obrażeń obrębie kończyn [6, 7].

Z przeprowadzonej na rzecz niniejszej pracy analizy wynika, iż liczba urazów zaopatrywanych SOR Lesku czasie wakacji (645) były niemal 2,4-krotnie wyższa stosunku do urazów odnotowanych czasie ferii zimowych (267). Taki stan rzeczy może wynikać chociażby umiejscowienia szpitala Lesku. Bieszczady słyną atrakcyjności dla przyjeżdżających turystów. Szpital Powiatowy Lesku dysponuje Szpitalnym Oddziałem Ratunkowym, czego nie ma szpital powiatu bieszczadzkiego Ustrzykach Dolnych. Właśnie Lesku przyjeżdżający na wypoczynek ludzie pierwszej kolejności szukają pomocy medycznej razie takiej konieczności, dlatego odnotowana ogólna liczba urazów kończyn jest wysoka. Przewaga liczby poszkodowanych wakacyjnych może być związana właśnie z porą roku. Wakacje są okresem, którym bardzo duża liczba osób przyjeżdża Bieszczady. Zarówno młodzież szkolna, jak dorośli, którzy właśnie tym czasie korzystają urlopów. Wzrasta również aktywność mieszkańców nie tylko pod względem wypoczynku np. wyjścia na szlaki górskie, ale również życiu codziennym – mowa tu np. o rolnictwie czy pracach gospodarstwach domowych, które sprzyjają powstawaniu urazów. Ferie zimowe natomiast są okresem bardziej spokojnym. W Bieszczady przybywa mniejsza liczba osób. Są to zazwyczaj grupy uczniów uprawiających sporty zimowe, którzy przyjeżdżają mniejszych liczbach związku różnymi terminami ferii zimowych. Poza stokami narciarskimi wszelkie inne atrakcje Bieszczad nie funkcjonują zimie, stąd mniejsze zainteresowanie tym rejonem. tym wiąże się znaczny spadek potencjalnej liczby pacjentów urazowych, co potwierdza przeprowadzona analiza przypadków urazowych niniejszej pracy.

W niniejszej analizie poddano badaniu liczbę urazów kończyn górnych stosunku do kończy dolnych. Wykazano, iż pacjenci zaopatrywani w  Szpitalnym Oddziale Ratunkowym Lesku częściej doznawali urazów obrębie kończyn dolnych (53,8%). Liczbę urazów kończyn dolnych górnych różniło 70 przypadków. Jest to zgoła odmienny wynik niż ten zawarty w piśmiennictwie. Wśród hospitalizowanych pacjentów Szpitale Wojskowym Dęblinie roku 2006 urazy kończyn były jedną głównych przyczyn podjętego leczenia oraz uzyskały tożsamy wynik – po 51 przypadków (co równało się odsetkowi po 26%) [8].

Badaną grupę pacjentów urazowych pogrupowano również według dni tygodnia, których doszło do urazu. Wynika, iż dniami o najbardziej nasilonej urazowości kończyn były kolejno: poniedziałek (16%), sobota (15,2%) oraz wtorek (14,9%). Najmniejszy odnotowany odsetek – 12,7% dotyczył niedzieli. Nie wykazano też nasilenia urazów np. weekendy. Przeważające dni nie są żaden sposób ze sobą powiązane. Otrzymane wyniki zestawiono urazowością ogólną grupie pacjentów geriatrycznych. Oba zestawienia nie są ze sobą zbieżne, wręcz przeciwnie, zupełnie odmienne. Pacjenci starszym wieku doznają urazów najczęściej soboty – 146 poniedziałki – 145, czwartki – 134 oraz wtorki – 124 niedziele – 123. Najmniejszą liczbę urazów tej grupie odnotowano podczas piątków – 118 [9].

Badania przeprowadzone na potrzeby niniejszej pracy wykazały większą urazowość kończyn górnych zimie, natomiast dolnych latem. Fakt ten nie powinien dziwić. Związane jest to mechanizmem urazu. zimie często dochodzi do poślizgnięć upadków. takiej sytuacji często odruchowo osoby „ratują się” poprzez podparcie na rękach, które często zostają uszkodzone siłą uderzenia. lecie natomiast częstsze są urazy związane niewłaściwym chodem, obuwiem itd., dlatego częściej cierpią kończyny tym związane, czyli dolne.

Najczęstszymi obszarami urazowymi kończyn były kolejno: staw skokowy stopa – 276, nadgarstek dłoń – 200 oraz przedramię 124. Porównując te wyniki piśmiennictwem, znów napotykamy na odmienności. Okolice stawu skokowego stopy oraz nadgarstka ręki powtarzają się, jednak nie kolejności liczebności odnotowanych przypadków. Analiza zgłaszalności pacjentów niewielkimi urazami do SOR wykazała tym przypadku przewagę urazów obrębie nadgarstka ręki – 43 przypadki vs. stawu skokowego stopy – 41. Na trzecim miejscu pod względem odnotowanych przypadków uplasowało się kolano – 16, co jest zupełnie odmienne od wyniku niniejszej pracy [10].

WNIOSKI

1. W badanej grupie do ryzyka urazów kończyn częściej dochodziło okresie letnich wakacji.

2. Znacznie częściej urazom ulegały kończyny dolne.

3. Poniedziałek był dniem o największej urazowości, czwartek o najmniejszej.

4. W przeważającej mierze wśród urazów kończyn dochodziło do uszkodzenia stawu skokowego i stopy.

5. Najczęstszym mechanizmem urazów kończyn były zwichnięcia skręcenia.

Piśmiennictwo na str. 210

Adres do korespondencji:

Magdalena Wojtanowska,

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka
w Sanoku. Instytut Medyczny, ul. Mickiewicza 21,
38-500 Sanok

e-mail: magdalena.wojtanowska@interia.pl

Nadesłano: 19.11.2017

Zaakceptowano: 20.12.2017

Ryc. 1. Urazy kończyn w poszczególnych okresach miesięcznych.

Źródło: badania własne.

Ryc. 2. Lokalizacja urazu.

Źródło: badania własne.

Ryc. 3. Urazy kończyn w grupach płci.

Źródło: badania własne.

Ryc. 4. Urazy kończyn w poszczególnych grupach wiekowych

Źródło: badania własne.

Ryc. 5. Urazy kończyn
w zależności od przyczyny ich powstania

Źródło: badania własne.

Ryc. 6. Urazy kończyn z uwzględnieniem lokalizacji w rozróżnieniu na czas ich powstania.

Źródło: badania własne.

Ryc. 7. Okolice urazów w rozróżnieniu na czas ich powstania.

Źródło: badania własne.

Ryc. 8. Urazy kończyn w zależności od czasu ich powstania.

Źródło: badania własne.

Ryc. 9. Rozkład mechanizmu urazu
w grupach czasu powstania.

Źródło: badania własne.

Ryc. 10. Rozkład dni tygodnia w grupach kończyn urazowych.

Źródło: badania własne.

Ryc. 11. Okolice wystąpienia urazu w zależności od czasu powstania.

Źródło: badania własne

Ryc. 12. Rozkład mechanizmu urazu w grupach kończyn urazowych.

Źródło: badania własne.

Tabela 1. Zestawienie liczb oraz odsetków urazów w poszczególnych dniach tygodnia miesięcy objętych badaniem.

LIPIEC – SIERPIEŃ

STYCZEŃ – LUTY

RAZEM

n

[%]

n

[%]

n

Poniedziałek

96

10,5

50

5,5

146

Wtorek

102

11,2

34

3,7

136

Środa

98

10,7

34

3,7

132

Czwartek

92

10,1

27

3,0

119

Piątek

78

8,6

46

5,1

124

Sobota

95

10,4

44

4,8

139

Niedziela

84

9,2

32

3,5

116

Łącznie

645

70,7

267

29,3

912

Źródło: badania własne.

Tabela 2. Mechanizmy urazów w rozróżnieniu na lokalizację i czas powstania.

WAKACJE

(lipiec – sierpień)

FERIE ZIMOWE

(styczeń – luty)

Kończyny górne

Kończyny dolne

Kończyny górne

Kończyny dolne

RAZEM

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

Złamania

95

10,4

68

7,5

47

5,1

33

3,6

243

Stłuczenia

54

5,9

49

5,4

39

4,3

26

2,9

168

Zwichnięcia i skręcenia

35

3,8

152

16,7

28

3,1

55

6,0

270

Rany

93

10,2

67

7,3

18

2,0

8

0,9

186

Inne

6

0,7

26

2,8

6

0,6

7

0,8

45

Łącznie

283

31,0

362

39,7

138

15,1

129

14,2

912

Źródło: badania własne.

Tabela 3. Wartości liczbowe oraz procentowe urazów kończyn w poszczególnych miesiącach.

Kończyna urazowa

Miesiące

Górna

Dolna

n

[%]

n

[%]

p

Lipiec – Sierpień

283

43,9

362

56,1

0,031

Styczeń – Luty

138

51,7

129

48,3

n – liczba osób, % – odsetek osób, p – poziom krytyczny obliczony na podstawie χ2

Źródło: badania własne.

Tabela 4. Zależność pomiędzy mechanizmem urazu a czasem powstania.

Rodzaj urazu

Złamanie

Rana

Stłuczenie

Zwichnięcie i skręcenie

Inne

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

p

Wakacje

163

25,2

160

24,8

103

16,0

187

29,0

32

5,0

< 0,001

Ferie

80

30,0

26

9,7

65

24,3

83

31,1

13

4,9

n – liczba osób, % – odsetek osób, p – poziom krytyczny obliczony na podstawie χ2

Źródło: badania własne.

Tabela 5. Zależność pomiędzy kończyną urazową a dniem tygodnia.

Dzień tygodnia

Kończyna urazowa

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

p

Górna

66

15,7

60

14,2

56

13,3

59

14,1

60

14,2

69

16,4

51

12,1

0,841

Dolna

80

16,3

76

15,5

76

15,5

60

12,2

64

13,0

70

14,3

65

13,2

n – liczba osób, % – odsetek osób, p – poziom krytyczny obliczony na podstawie χ2

Źródło: badania własne.

Tabela 6. Zależność pomiędzy urazami w poszczególnych zakresach miesięcznych oraz okolicą wystąpienia urazu.

Okolica urazu

Miesiące

Staw barkowy

Ramię

Staw łokciowy

Przedramię

Nadgarstek i dłoń

Staw biodrowy

Udo

Staw kolanowy

Podudzie

Staw skokowy i stopa

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

p

Lipiec – Sierpień

28

4,3

17

2,6

20

3,1

76

11,8

142

22,1

4

0,6

18

2,8

76

11,8

51

7,%

213

33,0

< 0,001

Styczeń – Luty

19

7,1

6

2,2

7

2,6

48

18,0

58

21,7

15

5,6

5

1,9

25

9,4

21

7,9

63

23,6

n – liczba osób, % – odsetek osób, p – poziom krytyczny obliczony na podstawie χ2

Źródło: badania własne.

Tabela 7. Wartości liczbowe oraz procentowe poszczególnych rodzajów urazu pacjentów SOR w zależności od kończyny urazowej.

Mechanizm urazu

Kończyna urazowa

Złamanie

Rana

Stłuczenie

Zwichnięcie i skręcenie

Inne

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

n

[%]

p

Górna

142

33,7

111

26,4

93

22,1

63

15,0

12

2,8

<0,001

Dolna

101

20,5

75

15,3

75

15,3

207

42,2

33

6,7

n – liczba osób, % – odsetek osób, p – poziom krytyczny obliczony na podstawie χ2

Źródło: badania własne.