Ewa Kwiatkowska, Dariusz Kossoń

ZAKŁAD NAUCZANIA ANESTEZJOLOGII I INTENSYWNEJ TERAPII, WYDZIAŁ NAUKI O ZDROWIU, WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY, WARSZAWA, POLSKA

STRESZCZENIE

Wstęp: Podstawową przyczyną zgonów w Polsce i na świecie są choroby układu sercowo-naczyniowego i związane z nimi stany nagłego zatrzymania krążenia (NZK). Szybkie rozpoczęcie działań ratunkowych przez świadków zdarzenia zwiększa szanse na uratowanie poszkodowanego.

Cel pracy: Ocena wiedzy i umiejętności pacjentów w różnym wieku związanych z udzielaniem pierwszej pomocy. Grupę kontrolną stanowiła grupa licealistów.

Materiał i metody: Metodą badawczą wykorzystaną w pracy był sondaż diagnostyczny. Spośród technik przypisanych tej metodzie wybrano technikę ankiety anonimowej. Badanie przeprowadzono od lutego do kwietnia 2018 roku wśród pacjentów w jednym wybranym warszawskim szpitalu . Grupą kontrolną byli uczniowie w jednym, wybranym warszawskim liceum.

Wyniki: Częściej uczestnictwo w kursie pierwszej pomocy potwierdzała młodzież licealna niż pacjenci – odpowiednio: 74% i 60%. Pacjenci wiedzę o udzielaniu Pierwszej Pomocy najczęściej zdobywali w miejscu pracy, szkole, a także na kursie prawa jazdy. U licealistów głównym źródłem wiedzy była szkoła. W badanej grupie zarówno pacjenci jak i pacjentki prezentowały niższy poziom wiedzy niż licealiści i licealistki. Najwyższym poziomem wiedzy o pierwszej pomocy charakteryzowali się pacjenci z wykształceniem wyższym.

Wnioski: Należy dążyć do zmian systemu przekazywania wiedzy kładąc większy nacisk na ćwiczenia symulacyjne odwołujące do konkretnych sytuacji z życia codziennego. Wyższy poziom wiedzy licealistów może wynikać z włączenia do programu nauczania zagadnień związanych z pierwszą pomocą przedmedyczną, należy dążyć do pogłębienia i rozszerzenia wiedzy na dalszych etapach edukacyjnych oraz życia zawodowego. Edukacja dotycząca udzielania podstawowej pierwszej pomocy powinna być dostosowana do wieku odbiorcy i szeroko propagowana w społeczeństwie.

WSTĘP

Podstawową przyczyną zgonów w Polsce i na świecie są choroby układu sercowo-naczyniowego i związane z nimi stany nagłego zatrzymania krążenia (NZK). Szybkie rozpoczęcie działań ratunkowych przez świadków zdarzenia zwiększa szanse na uratowanie poszkodowanego oraz zmniejsza ryzyko powikłań spowodowanych czasowym niedotlenieniem ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i pozostałych narządów. Standardy dotyczące udzielania pomocy przedmedycznej zmieniają się co kilka lat i są zawarte w wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC − European Resuscytation Council), które nazywane są zaleceniami. Najnowsze zalecenia pochodzą z 2015 roku.

Każdy człowiek powinien znać zasady udzielania pierwszej pomocy, aby móc je wykorzystać w życiu codziennym, umieć zaopiekować się osobą chorą czy taką, której życie jest zagrożone nawet niespodziewanych sytuacjach, przed przyjazdem karetki pogotowia udzieleniem profesjonalnej pomocy medycznej. Umiejętność udzielania pomocy najczęściej wykorzystują pracownicy ochrony zdrowia, ponieważ na co dzień stykają się sytuacjami, w których muszą je wykorzystać. Znajomość zasad pierwszej pomocy zwiększa szanse na uratowanie życia lub zdrowia osoby potrzebującej.

PIERWSZA POMOC PRZEDMEDYCZNA
– DEFINICJA, AKTY PRAWNE

Pierwsza pomoc przedmedyczna jest to pomoc udzielania osobie poszkodowanej przypadku nagłego pogorszenia zdrowia lub stanu zagrożenia życia [1].

Każda osoba będąca świadkiem stanu nagłego zagrożenia życia jest zobowiązana do udzielania pierwszej pomocy. Nieudzielenie pomocy osobie poszkodowanej przy nienarażaniu siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 [2].

WYBRANE PRZYPADKI WYMAGAJĄCE
UDZIELENIA PIERWSZEJ POMOCY

Resuscytacja krążeniowo oddechowa (RKO)

Zatrzymanie krążenia jest to ustanie mechanicznej pracy serca, któremu towarzyszy utrata przytomności, wiotkość, brak reakcji na bodźce zewnętrzne oraz brak wyczuwalnego tętna u chorego [3].

Resuscytacja jest to przywracanie krążenia i oddychania poprzez prowadzenie pośredniego masażu serca i sztucznego oddychania. Celem resuscytacji jest utrzymanie transportu tlenu do mózgu, a także powrót spontanicznej czynności oddechowej i pracy serca. Najbardziej wrażliwy na niedotlenienie jest mózg, który na całkowite przerwanie dopływu tlenu będzie reagował utratą przytomności następującą w ciągu kilkunastu sekund, śmierć kliniczna odwracalna trwa około 3 minut. Śmierć biologiczna następuje po 3 minutach, podczas której następują nieodwracalne zmiany w mózgu, a więc szanse na wznowienie pracy serca oddychania maleją [4].

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne można przerwać jedynie w sytuacji, kiedy poszkodowany zacznie reagować, oddychać lub się poruszać, do przejęcia akcji ratunkowej przez ratownika medycznego z karetki lub innych służb medycznych, kiedy osoba wykonująca resuscytację jest zmęczona, zaleca się pomoc w resuscytacji przez innych świadków zdarzenia [4].

Pozycja boczna ustalona

W pozycji bocznej ustalonej (pozycja bezpieczna) można ułożyć osobę nieprzytomną, która samodzielnie oddycha. Zabezpiecza ona przed zapadnięciem się języka, zachłyśnięciem się śliną lub treścią żołądkową. Pozycja umożliwia kontrolę oddychania [5].

Ból w klatce piersiowej

Przyczyna bólu w klatce piersiowej może świadczyć o występowaniu jednej z wielu chorób, w tym choroby niedokrwiennej serca, a także układu pokarmowego, układu szkieletowo-mięśniowego, nerwicy i choroby płuc..

Zmniejszenie przepływu krwi przez tętnice wieńcowe może prowadzić do niedokrwienia różnych obszarów mięśnia sercowego lub całkowitego uszkodzenia, czyli martwicy zwanej potocznie ”zawałem”.

Ból opisywany jest najczęściej jako „kłujący”, „gniotący”, „piekący” lub „zaciskający”. Zlokalizowany jest w okolicy mostka, ale może promieniować do ramion oraz szyi [6]

CEL

Celem badań była ocena wiedzy i umiejętności pacjentów w różnym wieku związanych z udzielaniem pierwszej pomocy. Grupą kontrolną była grupa licealistów.

Przedmiot badań stanowiła znajomość zasad pierwszej pomocy przedmedycznej.

Hipoteza pracy: Wiedza pacjentów jest mniejsza od wiedzy licealistów.

MATERIAŁY I METODY

Metodą badawczą wykorzystaną w pracy był sondaż diagnostyczny. Spośród technik przypisanych tej metodzie wybrano technikę ankiety anonimowej. Narzędziem badawczym był autorski kwestionariusz badań zawierający 21 pytań, w tym 11 pytań dotyczących podstawowej wiedzy dotyczącej pierwszej pomocy. Pytania były zamknięte, z możliwością wskazania jednej właściwej odpowiedzi. Wśród nich znajdowało się jedno pytanie wielokrotnego wyboru.

Grupą kontrolną stanowili uczniowie jednym wybranym warszawskim liceum. Do grupy badanej zakwalifikowano 200 pacjentów i 100 uczniów. Wybór respondentów był losowy, a udział w badaniach dobrowolny.

Analizę statystyczną przeprowadzono przy użyciu oprogramowania STATISTICA wersja 7.0 firmy StatSoft Polska. Do analizy przeprowadzonych badań wykorzystano następujące sposoby analizy danych ilościowych: różnice między porównywanymi grupami oceniono na podstawie testu istotności dla zmiennych jakościowych (kategoryzowalnych) − statystyka chi-kwadrat; zastosowano również współczynnik korelacji Pearsona (oparta na wartościach chi-kwadrat miara zależności między zmiennymi skategoryzowanymi, wskazuje na siłę związku); za istotne statystycznie przyjęto wyniki spełniające warunek p poniżej 0,05.

WYNIKI

W badaniach udział wzięło 200 pacjentów – grupa badana. Wśród ankietowanych było 114 kobiet (57%) i 86 mężczyzn (43%). Struktura wieku badanych przedstawiała się następująco: 20−30 lat 15%, 30−40 lat 13%, 40−50 lat 20%, 50−60 lat 18%, 60−70 lat 21%, 70−80 lat 10%, 80−90 lat 3% (Ryc. 2). Ze względu na nieznaczący odsetek osób w wieku 80−90 lat dla dalszej analizy utworzono grupę badanych w wieku powyżej 70 lat – 13%.

Grupę kontrolną stanowiło 100 licealistów, 58 kobiet i 42 mężczyzn, mieszkających miastach powyżej 100 tys. mieszkańców (72%) lub mniejszych ośrodkach miejskich (13%) wiejskich (9%).

Pytanie 1: Czy zna Pan(i) zasady udzielania pierwszej pomocy? − znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy znacząco częściej potwierdzali licealiści niż pacjenci – odpowiednio: 92% i 75%.

Pytanie 2: Czy uczestniczył(a) Pan(i) w kursie pierwszej pomocy? − otrzymano, że częściej uczestnictwo w kursie z pierwszej pomocy potwierdziła młodzież licealna niż pacjenci – odpowiednio: 74% i 60%. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 3: Gdzie Pan(i) uczyła się pierwszej pomocy? (pytanie było wielokrotnego wyboru) − pacjenci wiedzę o udzielaniu pierwszej pomocy najczęściej zdobywali w miejscu pracy (37%) oraz w szkole (34%), a także na kursie prawa jazdy (24%), studiach (19%), telewizji (17%), z internetu (7%), na pikniku (6%). Dla ankietowanych licealistów charakterystycznym i zarazem głównym źródłem wiedzy była szkoła (96%), jak również Internet (23%), piknik (23%), telewizja (15%) (Ryc. 1).

Pytanie 4: Czy umiejętność udzielania Pierwszej Pomocy jest potrzebna? – zarówno pacjenci jak i młodzież licealna potwierdzili przydatność umiejętności udzielania Pierwszej Pomocy – odpowiednio: 97% i 99%. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 5: Czy wziąłby/wzięłaby Pan(i) udział w nieodpłatnym kursie Pierwszej Pomocy, gdyby był zorganizowany w okolicy zamieszkania? – stwierdzono, że nieodpłatnym kursie Pierwszej Pomocy znacząco częściej chęć uczestniczenia wyrażali pacjenci (80%) niż licealiści (68%).

Pytanie 6: Czy zna Pan(i) numery alarmowe? – zarówno pacjenci jak i młodzież licealna potwierdzili znajomość numerów alarmowych – odpowiednio: 96% i 95%. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 7: Jaki jest numer Centrum Powiadamiania Ratunkowego? – znajomością numeru Centrum Powiadamiania Ratunkowego 112 wykazało się 88% pacjentów i 91% licealistów. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 8: Co to jest pierwsza pomoc? − 91% ankietowanych pacjentów określiło prawidłowo, że pierwsza pomoc to zespół czynności ratunkowych wykonywanych przez osoby znajdujące się na miejscu zdarzenia. Prawidłową definicję pierwszej pomocy wskazało 100% licealistów. Stwierdzono, że poziom wiedzy młodzieży licealnej był istotnie wyższy niż przypadku pacjentów 91%.

Pytanie 9: Co by Pan(i) zrobił(a), gdyby na ulicy zobaczył(a) leżącą osobę? − otrzymano, że w sytuacji osoby leżącej na ulicy licealiści częściej niż pacjenci zachowaliby się prawidłowo, zdobywając informacje o zaistniałej sytuacji – odpowiednio: 57% i 50%. Pacjenci częściej niż młodzież licealna wykonaliby telefon do pogotowia, nie podejmując samodzielnych działań – odpowiednio: 47% i 38%. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 10: W jaki sposób Pan(i) sprawdziłby/sprawdziłaby obecność oddechu poszkodowanego? − obecność oddechu u poszkodowanego można sprawdzić czuciowo, słuchowo, wzrokowo. Wariant wszystkie odpowiedzi są prawidłowe wybrało 74% grupy, tym nieznacząco częściej licealiści 81% niż pacjenci 69%. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 11: Według Pana(i) zalecana obecnie liczby wdechów powietrza i uciśnięć klatki piersiowej podczas prowadzenia resuscytacji krążeniowo oddechowej (RKO) u osoby dorosłej to…? − wiedzą w zakresie liczby wdechów i uciśnięć klatki piersiowej w RKO: 30 uciśnięć i 2 wdechy wykazało się 91% licealistów i 57% pacjentów. Pacjenci jako prawidłowy schemat określali również 39 uciśnięć i 5 wdechów (17%), a także wskazywali na brak wiedzy na ten temat (17%). Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 12: Według Pana(i) na jaką głębokość należy uciskać klatkę piersiową podczas prowadzenia resuscytacji krążeniowo oddechowej (RKO) u osoby dorosłej? – prawidłową głębokość ucisku klatki piersiowej podczas RKO osoby dorosłej 4−5 cm znało 74% licealistów i tylko 30% pacjentów. Pacjenci wybierali odpowiedzi błędne: 3 cm (15%), 7 cm (7%), głębokość uciski nie ma znaczenia (20%), a także wskazywali na brak wiedzy na ten temat (28%). Stwierdzono, że wiedza licealistów na temat głębokości ucisku klatki piersiowej podczas RKO była znacząco wyższa niż w przypadku pacjentów biorących udział w sondażu.

Pytanie 13: Jak długo według Pana(i) należy prowadzić resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO)? − licealiści częściej niż pacjenci uznali, że wszystkie odpowiedzi są prawidłowe – odpowiednio: 62% i 43% – RKO należy prowadzić do momentu reakcji poszkodowanego, wyczerpania własnych sił, przybycia ratowników medycznych. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 14: W jakiej pozycji według Pana(i) należy ułożyć nieprzytomnego poszkodowanego? − stwierdzono, że licealiści znacząco częściej niż pacjenci znali prawidłową pozycję nieprzytomnego poszkodowanego: na boku, z dłonią pod policzkiem, górną nogą zgiętą w stawie kolanowym i głową lekko odchyloną do tyłu – pozycja boczna ustalona – odpowiednio: 94% i 80%.

Pytanie 15: Jaką pozycję zastosowałby/zastosowałaby Pan(i) u osoby przytomnej podejrzeniem zawału serca? − licealiści częściej niż pacjenci znali prawidłową pozycję osoby przytomnej z podejrzeniem zawału: półsiedząca – odpowiednio: 42% i 36%. W obu grupach co trzecia badana osoba wybrała: nie znam prawidłowej odpowiedzi. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 16: Co zrobiłby/zrobiłaby Pan(i) przy krwotoku z nosa u poszkodowanego? – w przypadku krwotoku z nosa częściej prawidłowe postępowanie: pochylić głowę do przodu, zastosować zimne okłady na kark i czoło, było znane licealistom niż pacjentom – odpowiednio: 80% i 49%. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Pytanie 17: Kto w Polsce ma obowiązek udzielania pierwszej pomocy? − świadomość obowiązku udzielania Pierwszej Pomocy miało 88% licealistów i 82% pacjentów. Nie stwierdzono, aby występujące różnice były istotnie statystycznie.

Test wiedzy

Do testu wiedzy na temat pierwszej pomocy wybrano pytania: 7−17. W przypadku udzielenia prawidłowej odpowiedzi przyznano 1 pkt. W teście wiedzy można było zdobyć 11 pkt. Zastosowano następujący system oceny poziomu wiedzy:

81−100% poprawnych odpowiedzi – ocena bardzo dobra (10−11 pkt) – poziom b. dobry

61−80% poprawnych odpowiedzi – ocena dobra (8−9 pkt) – poziom dobry

41−60% poprawnych odpowiedzi – ocena dostateczna (6−7 pkt) – poziom dostateczny

21−40% poprawnych odpowiedzi – ocena mierna (4−5 pkt) – poziom niski

do 20% poprawnych odpowiedzi – ocena niedostateczna (do 3 pkt) – poziom niewystarczający.

W teście wiedzy wartość średnia dla pacjentów wynosiła 6,83 (±2,56) pkt, co ocenia się jako poziom dostateczny, gdy w przypadku licealistów 8,60 (±1,59) pkt, co ocenia się jako poziom dobry. Wśród badanych pacjentów były osoby, które uzyskały 0 pkt. (0,5%) – czyli wszystkie udzielone przez nich odpowiedzi były błędne, jak również były osoby maksymalną liczbą punktów (5,0%), gdy wśród licealistów udział wyników maksymalnych był prawie dwukrotnie wyższy (9,0%). Wartość dolnego kwartylu wskazuje, że 25% badanych pacjentów nie uzyskało więcej niż 5 pkt (poziom niski), gdy według wartości kwatylu górnego tylko 25% uzyskało wynik co najmniej równy 9 pkt., czyli dobry i bardzo dobry. Odnosząc to do grupy kontrolnej: według wartości dolnego kwartylu 75% licealistów uzyskało w teście wiedzy równy co najmniej 8 pkt, czyli dobrze i bardzo dobrze (Tab. I).

Według przyjętej skali ocen poziom wiedzy prezentowany przez pacjentów był niewystarczający 11%, niski 18%, dostateczny 26%, dobry 31%, bardzo dobry 14%. Wyniki uzyskane przez licealistów były znaczące wyższe: niewystarczający 0%, niski 4%, dostateczny 18%, dobry 47%, bardzo dobry 31%. Stwierdzono, że poziom wiedzy młodzieży licealnej na temat pierwszej pomocy był istotnie wyższy niż wśród ankietowanych pacjentów (Ryc. 2).

Analiza poziomu wiedzy a płeć

W badanej grupie zarówno pacjenci jak i pacjentki prezentowały niższy poziom wiedzy niż licealiści i licealistki. Nie stwierdzono różnic istotnych statystycznie (Ryc. 3).

Analiza poziomu wiedzy a miejsce zamieszkania

Wśród mieszkańców wsi istotnie wyższy poziom wiedzy prezentowali licealiści niż pacjenci – wynik bardzo dobry uzyskało odpowiednio: 44% i 30%. W przypadku mieszkańców miast <100 tys. oceny pozytywne bardzo dobra i dobra stanowiły wśród licealistów 82%, gdy wśród pacjentów tylko 39%. Również wśród mieszkańców miast >100 tys. stosunek ten różnił się znacząco i wynosił odpowiednio: 79% i 47%. Stwierdzono, że miejsce zamieszkania znacząco różnicowało poziom wiedzy pacjentów licealistów (Ryc. 4).

Analiza poziomu wiedzy a wykształcenie

Najwyższym poziomem wiedzy o pierwszej pomocy charakteryzowali się pacjenci wykształceniem wyższym: niewystarczający 2%, niski 13%, dostateczny 23%, dobry 44%, bardzo dobry 18%. Wśród badanych z wykształceniem średnim i zawodowym ponad 60% nie uzyskało oceny wyższej niż dostateczna. W grupie pacjentów z wykształceniem podstawowym lub zawodowym u 29% poziom wiedzy oceniono jako niewystarczający, gdy w grupie z wykształceniem średnim odsetek ten wynosił 15%. Wynik bardzo dobry uzyskało 8% badanych z wykształceniem podstawowym/zawodowym i 11% z wykształceniem średnim. Stwierdzono, że poziom wykształcenia znacząco różnicował poziom wiedzy pacjentów i licealistów (Ryc. 5).

Analiza poziomu wiedzy a wiek

Poziom wiedzy o pierwszej pomocy znacząco zależał od wieku pacjenta. Stwierdzono, że z wiekiem badanych istotnie nasilał się udział osób mających niewystarczający i niski poziom wiedzy, a znacząco malał odsetek badanych, których wiedzę oceniono jako dobrą i bardzo dobrą. Należy podkreślić, że udział ocen bardzo dobrych i dobrych wynosił w grupie wiekowej 20−30 lat 84%, 30−40 lat 69%, 40−50 lat 57%. Natomiast poziom niewystarczający i niski dotyczył 67% badanych w wieku 70−80 lat, 37% w wieku 60−70 lat, 42% w wieku 50−60 lat. Stwierdzono, że wiek znacząco różnicował poziom wiedzy pacjentów i licealistów (Ryc. 6).

DYSKUSJA

Wiedza pacjentów jest niewystarczająca do udzielania pomocy przedmedycznej i spada wraz z wiekiem. Pacjenci uważają, że mają dużą wiedzę dotyczącą udzielania podstawowej pierwszej pomocy, lecz wyniki z opracowania własnego nie są satysfakcjonujące. Najczęściej wiedza zdobywana była w szkole, w pracy lub na kursie prawa jazdy. Jednak znacząco częściej chęć uczestnictwa kursie pierwszej pomocy deklarowali ankietowani pacjenci niż licealiści jako grupa kontrolna.

W badaniu dotyczącym analizy stanu wiedzy z zakresu udzielania pierwszej pomocy wśród nauczycieli wychowania przedszkolnego wynika, że respondenci w 84% uczestniczyli w szkoleniach z pierwszej pomocy, nauczyciele ze Szczecina 84%, z Gryfic 62%, a pacjenci tylko w 60%. Nauczyciele szkół ponadgimnazjalnych w zachodniopomorskim (Szczecin, Gryfice), jak i pacjenci oraz licealiści w opracowaniu własnym jednogłośnie stwierdzili, że nauka zasad pierwszej pomocy jest potrzebna (98%, 100%, 97% i 99%) [7, 8].

Kierowcy z województwa lubelskiego w 92% wiedzieli, że każdy obywatel ma obowiązek udzielania pierwszej pomocy, a pacjenci w 82%. Kierowcy w pozycji bocznej ustalonej w 68% ułożyli osobę nieprzytomną oddychającą, a pacjenci w 80%. Jeżeli chodzi resuscytację krążeniowo-oddechową, kierowcy w 66% wiedzą, że stosunek liczby ucisków klatki piersiowej do liczny oddechów ratowniczych wynosi 30:2, co wie 52% pacjentów. [9].

W badaniu Latosa i wsp. wskazano, że najwyższy poziom wiedzy występował u pielęgniarek anestezjologicznych z wykształceniem wyższym. Uzyskane wyniki są zbliżone do tych zaprezentowanych w pracy. Podsumowując, wiedza na temat pierwszej pomocy przedmedycznej jest zależna od wykształcenia [10].

WNIOSKI

1. Należy dążyć do zmian systemu przekazywania wiedzy kładąc większy nacisk na ćwiczenia symulacyjne odwołujące do konkretnych sytuacji z życia codziennego.

2. Wyższy poziom wiedzy licealistów może wynikać z włączenia do programu nauczania zagadnień związanych z pierwszą pomocą przedmedyczną, należy dążyć do pogłębienia i rozszerzenia wiedzy na dalszych etapach edukacyjnych oraz życia zawodowego.

3. Dla osób w wieku średnim i aktywnych zawodowo program pierwszej pomocy przedmedycznej powinien być egzekwowany w ramch szkoleń BHP.

4. Należy stworzyć osobny pion szkolenia dla osób starszych i w podeszłym wieku, wzorem innych aktywności edukacyjnych wieku podeszłego zaktywizowałoby tę grupę zwiększając ich bezpieczeństwo zdrowotne.

5. Edukacja dotycząca udzielania podstawowej pierwszej pomocy powinna być dostosowana do wieku odbiorcy i szeroko propagowana w społeczeństwie.

Artykuł został stworzony w ramach pracy magisterskiej na kierunku Pielęgniarstwo Wydziału Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Piśmiennictwo na str. 15

Konflikt intresu

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów.

Adres do korespondencji:

Ewa Kwiatkowska

Zakład Nauczania Anestezjologii i Intensywnej Terapii,
Wydział Nauki o Zdrowiu,
Warszawski Uniwersytet Medyczny

Lindleya 4, 02-005 Warszawa

tel.: 508-639-232

e-mail: ewa.kwiatkowska2209@gmail.com

Nadesłano: 15.05.2018

Zaakceptowano: 29.05.2018

Ryc. 1. Miejsce uczestniczenia w kursie z Pierwszej Pomocy wśród pacjentów i młodzieży licealnej.

Tab. I. Rozkład wyników testu wiedzy wśród pacjentów i młodzieży licealnej

Grupa

N

Średnia (±SD)

Mediana

Minimum

Maksimum

Dolny kwartyl

Górny kwartyl

PACJENCI

200

6,83 (±2,56)

7

0 (0,5%)

11 (5,0%)

5

9

LICEALIŚCI

100

8,60 (±1,59)

9

4 (1,0%)

11 (9,0%)

8

10

Ryc. 2. Ocena wyników testu wiedzy wśród pacjentów i młodzieży licealnej.

Ryc. 3. Ocena wyników testu wiedzy z uwzględnieniem płci.

Ryc. 4. Ocena wyników testu wiedzy z uwzględnieniem miejsca zamieszkania.

Ryc. 5. Ocena wyników testu wiedzy z uwzględnieniem wykształcenia.

Ryc. 6. Ocena wyników testu wiedzy z uwzględnieniem wieku.